است از آجر ساخته شده ، آنچه صورتا به نظر آمد چهار سوق بوده است و آثار دكاكين دارد و گنبدى درميان آن واقع است كه ملك حمزه خان كيانى در آن مدفون است . و ابنيهء خرابه از مسجد و حمّام در نزديكى آن قلعه است و صد نفر سرباز و نوكر در قلعه ساخلو هستند .
روز 14 [ ذى الحجّه ] - وقت صبح از آنجا سوار و به قلعهء كوهك كه سابقا نگارشيافته آمديم . و اين طرف رود سربند منزل شد . در بين راه از ابنيهء قديمه يك فرسخ از قلعه فتح به اين طرف آثار شهرى است كه سارتار [ 73 ] مىنامند . در داخل شهر تا منتهاى آن طولا مسافت كه فرسخ راه است و از قرار مذكور اقسام معادن از ياقوت و فيروزه و الماس و غيرهم در آنجا يافت مىشود . و يك فرسخ از شهر مزبور گذشته قلعهاى است موسوم به كوك [ 74 ] و الآن خرابه است . در بين راه ايلات چادرنشين به قدر صد خانوار سكنى دارند .
روز 15 [ ذى الحجّه ] - على الطلوع از كوهك حركت و به قلعهء نادعلى كه در پنج فرسخى است حملونقل گرديد . بعد از رؤيت قلعهء مزبوره در نيم فرسخى در قريهء موسومه به ده آقاجان [ 75 ] كه در كنار رود واقع است منزل نموديم . ميانهء قلعهء مذكوره و اين قريه رود مرقوم فاصله است . سكنهء قلعه مشتمل است بر صد نفر تفنگچى و قلعه در قلّهء كوهى بنا شده و كمال استحكام را دارد و چخانسور [ 76 ] كه مال ابراهيم خان بلوچ است در دو فرسخى محاذى اين قلعه ساخته شده . مأمور مخصوص بالاى قلعه رفته و سياحت هردو قلعه را كردند . زيرا كه به قلعهء چخانسور تردّد و نزديكى از محالات است . خاصّه اين اوقات كه مأموريت مأمورين به جهت تعيين حالت سيستان مبرهن و آشكار بود . بالجمله حفظ و نگاهدارى قلعهء نادعلى [ 77 ] با سعيد خان پسر سردار شريف خان است . و روبروى قلعهء مزبوره به مسافت قليلى برجى است معروف به برج آس [ 78 ] و پنجاه نفر سرباز در آنجا ساخلو هستند و دور قلعه تخمينا پنجاه خانوار رعيّت سكنى دارند . در اثناى راه از دهات و ابنيهء قديمه قلعهاى خرابه است مشهور به ده خواجه احمد و خالى از سكنه است .
روبروى آن به فاصلهء دو فرسخ ده شريف آباد است كه سردار شريف خان بلوچ بنا كرده و پنجاه خانوار تقريبا رعيّت دارد و در آن حوالى آثار شهرى از دور نمايان بود .
و تقرير داشتند كه به شهر سام نريمان معروف است و به اندك مسافتى در دست راست سر راه دهى است مشتمل بر هشت خانوار از متعلّقات ده خواجه احمد
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 636
مساهمون: ايرج افشار
ص٦٣٦