مفيد و سودمند است و از آن بهره جستم . در جلد سوم كتاب تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس در قرن نوزدهم بخش عمدهاى از كتاب اختصاص به حكميت دولت انگليس در بلوچستان و سيستان دارد كه مأخذى گرانقدر است .
فهارس كتاب بخصوص اعلام جغرافيائى با نوشتههاى فرهنگها تطبيق گرديد و با كتاب جغرافياى نيمروز كه اعلام جغرافيائى سيستان را كاملتر نوشته بود مقايسه شد . لازم آمد نظريات مهندس ذوالفقار كرمانى را هم در اين سفر بدانيم و با آنچه دربارهء ميرزا معصوم خان گفته شده است آگاه شويم .
وقايعى كه منجر به نوشتن روزنامهء سفر سيستان به تاريخ يازدهم شعبان 1288 / ه . ق شده است
اصولا دولت انگليس پس از عقد قرارداد پاريس كه منجر به جدائى هرات از ايران گرديد و برطبق مادهء ششم اين قرارداد حق داورى و حكميت را بين سرزمينهاى ايران در سيستان و بلوچستان و مرزهاى افغانستان به خود اختصاص داد و بعدها هميشه در صدد بود كه مرزهاى مطمئن و بدون خطرى بين ايران و افغانستان و دولت تزارى روس برقرار نمايد . اين مسئله وقتى جنبهء تحقق يافت كه دولت امپراطورى روس سراسر تركستان را تصرف كرد و منجر به فتح بخارا گرديد ( 1860 م و 1285 ه . ق ) و دولت هندوستان دستنشاندهء دولت استعمارى انگليس خود را در مرز افغانستان مقابل دولت تزارى روس ديد و انگلستان مجبور به اتخاذ سياست جديدى براى حفظ هندوستان گرديد . لذا با تحبيب از امير افغانستان و مسلح كردن و پرداخت وجوهات زياد ، او را وادار كرد كه قسمتهايى از خاك ايران در بلوچستان و سيستان را تصرف كند و حشمت الملك امير قاينات و سيستان حاكم ايرانى هم دست به عمل متقابل زد . درگيريهاى مرزى براى مدتى ادامه مىيابد تا اينكه بر اثر شكايات دولت ايران نسبت به تجاوزات افغانان در سيستان و شكايت امير افغانستان نسبت به اقدامات امير علم خان خزيمه ( حشمت الملك ) در اين قسمت از مرزهاى افغانستان ، دولت هندوستان تحت الحمايهء انگليس كميسيونى را براى مطالعه و داورى و حق حكميت به سرپرستى ژنرال گلد اسميد « 1 » به ايران مىفرستد . « 2 » ژنرال مزبور كه
هامش
( 1 ) .Fredrick Gold Smid