جدال اشتعال يافت و بر هريك از دول مزبوره انواع و اقسام خسارت و مضرت وارد آمد جناب اجل امجد مآل آن كار را به عقل پيشبين ديده و از طرق متصوره راه بىطرفى نسبت به هريك از دول متخاصمه و ثبات و دوام بر عهود با هريك از آنها را برگزيدند و اين رفتار ايشان را دو احتمال حاصل و از هر جهت به طرفى از احتمالين « 1 » مايل بود . اگر در يك حركت بر خلاف مثاب و رأى صواب معمول مىشد عموم دول را اسباب مخاصمت و مغايرت با دولت عليه حاصل مىگشت ، و اگر موافق عقل ازكياى زمان و عقلاى دوران اقدام در مجارى امور مىرفت حالت هريك از دول با دولت ايران مثل حالت قبل از مخاصمت با يكديگر بود ، و اگر ضررى بر دولت عليه وارد نمىآمد نفعى نيز مترتب نمىگشت . ولى [ 72 ب ] حالت ثالث در ابراى اين دولت حاصل آمد كه مخصوص به تدابير كافيه و كفايات وافيه و كمال عقل كاملهء جناب اجل امجد است و ديگرى از فحول عقلا و رئوس ازكيا را بر كنگرهء تصور بىقصور آن تدابير محل عروج و وصول نيست . قسمى رفتار كرد و اسبابى فراهم آورد كه با وجود طرفى هريك از دول متخاصمه را امينان طرفدارى از ايشان حاصل و قلوب اولياى هردولت به اقصى الغايه بر دوستى و اتحاد دولت عليه مايل گشت . منافع طرفدارى را حاصل كردند و مضرت و خسارت مجادله و محاربه را نبردند .
چنانچه در اوقات نزاع و جدال دول ، عمدهء امور تجارتى مخصوص تجّار تبعهء دولت علّيه بود و ديگرى از تجّار دول اقدام حملونقل متاعى به جايى نمىنمود و اولياى دولت روس اموال جمعى از تجّار ايرانى را در خاك دولت عثمانى به اسم آنكه مالى در زمان محاربه در خاك دشمن به دست آوردهايم بردند و به ايروان ضبط نمودند .
جناب امجد به اثبات عهود دوستى و اجراى قواعد دولتى تمام اموال مزبور را استرداد و صاحبان مال را به احقاق حقى چنين ممنون و دلشاد فرمود . دعاى وا . . . « 2 » مواد استجابت است «
فَاجْعَلْ
[ 73 الف ]
أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ
» را محل اجابت .
[ كفايت سى و چهارم ] [ : تعمير بقاع منوره و بناى مساجد و رباط ]
در بيان تعمير بقاع منوره و تزيين ضرايح مطهره و بناى مساجد و رباط و تسديد سدّ و صراط و توقيف قنات و احياى اراضى موات و ساير خيرات و مبرّات است كه در
هامش
( 1 ) . اصل : احمالين .
( 2 ) . جاى يك كلمه سفيد مانده است .