مسيحى ايران با يك رأى منفرد در مقابل انگليس جامعهء ملل را از زوال نجات داد و هرقدر كه از آن تاريخ تاكنون و از اين تاريخ به بعد در جامعهء ملل در منع جنگ و خونريزى و اصلاح ذات البين و ساير اقدامات انسانيت پرورانه به عمل آمده و خواهد آمد جامعهء ملل و عالم انسانيت بايد مرهون منت ايران باشند . جناب سراريك درومند رئيس دار الانشاى جامعه و جناب دكتر اريك نمايندهء اول فنلاند كه ژنرال قنسول استكهلم از قول او در نطق خود ميگويد كه بنده جامعهء ملل را از زوال نجات دادم هردو بعد از مطالعهء اين روزنامهها رسما به بنده تبريك گفتند و مندرجات روزنامه را تصديق كردند . اينك سواد مراسلات معزى اليهما را براى استحضار خاطر مبارك تقديم مينمايد زياده ايام عظمت مستدام باد ، رضا .
مكتوب جناب پرنس ارفع را عينا به ياد خدمات برجستهء ايشان ياد ميكنم كه مزيد رسايلى باشد كه خودشان انتشار دادهاند . متأسفانه برحمت ايزدى پيوستهاند و رستاخيزها را بعد از خودشان نديدند ، جامعهء ملل از بين رفت و تمدن آتشى افروخت كه دودش قرنها از چشم انسانيت بيرون نخواهد رفت مگر طوفان نوحى اين طغيان تربيت را از خاطر ملل محو كند و اين مايهء كثافت را از زمين بشويد باز درياها ملوث خواهد شد . ( 15 اسفند 25 ) .
در فرانسه روزنامهاى چاپ مىشود باسم مائه ( سيكل ) رندى ورقى از آن روزنامه را به مصرف معين رسانيده و بموقع كنايتى به مائهء حاضر بفكرش رسيده است كه گراور شد صفحهء 346
مبادلهء عكس
فروغى كه از جامعهء ملل مأمور آنكارا شده بود عكس شاه را حامل بود ، در دى ماه 1310 خدمات خود را در تسويهء قضاياى سرحدى انجام داده مراجعت نمود ، توفيق پاشا وزير خارجهء تركيه در معيت او بتهران آمد و عكس غازى را براى پهلوى آورد ، چند روزى كه در تهران بود در عمارت سردار اسعد از او پذيرائى شد .
در ملاقات به او گفتم در اين قرن چهار نفر گوى از ميدان شهامت بردند ، موسولينى ، غازى پهلوى و هيتلر . اميد است سياست قرار بگيرد « 1 »
كارخانهء قندسازى 1310
فروغى در وزارت فوايد عامه فاتح را به اروپا فرستاد كه در اطراف كارخانجات افزارسازى مطالعه به عمل بياورد و با رسم تجارت امروزه ضرورتى نداشت و سبب تأخير شد و شرحى از دفتر مخصوص به من نوشته شد كه علت تأخير خريد كارخانه چيست ؟ شما كه در امر قند عقيده اظهار كرده بوديد و من پيشنهادى بعرض رسانده بودم . بارى بهرجهت جوابى دادم وزراء مستقيما با شاه مذاكراتى ميكنند فقط راپرتى به هيئت مىآوردند كه بعرض رسانديم تصويب فرمودند من پس از رفتن فاتح از مسافرت و قصد او مطلع شدم و از دادن توضيحات خوددارى دارم ، توجه شاهانه از تجار تشويقى كرده كارخانهء كهريزك را داير كردند .
با ترتيبى كه در فرنگ هست سفارش كارخانه مأمور مخصوص نميخواهد ، نميدانم چه منظور بود . بصيرى لازم است كه بداند چه سفارش بدهد . ريسمانريسى را مرحوم صنيع الدوله بسفارش كتبى خواست ، در افتتاح كارخانهء كرج از طرف وزارتخانه خطابهاى تدارك شده بود و در مقدمه شرح مبسوطى در تمجيد از پيشرفتها . شاه متغير شدند كه تظاهر ميكنيد و خطابه خوانده نشد و اين خود تظاهرى فوق تظاهر است . نمايندهء كمپانى اشكودا در تهران با من داخل مذاكره شد و بتوسط او كارخانهء كرج خريدارى بدون آنكه مأمورى مخصوص باروپا برود . پس از اتمام قرارداد پيغام كرد على الرسم كارخانه صد سه حق العمل ميدهد گفتم از قيمت كسر كن بشاه عرض كردم و نميدانم آن صد سه به كى رسيد چون تمركزى در كار نيست .
بعقيدهء من ميبايست در ايران قند از نيشكر ساخته شود آن هم در مازندران و خوزستان ،
هامش
( 1 ) - از اين چهار نفر يكتن سر بسلامت بگور برد كه همان غازى بود .