چون پرده ز روى كارها بردارند * معلوم شود كه در چه كاريم همه
راپرت سازانف سفير روس در پاريس به ايزولسكى وزير خارجه
عمدهء صحبت من با سرادواردگرى در كار ايران بود گفت اوضاع ايران درهم برهم است شخص مهمى مىخواهد كه رشته را سربهم بياورد گفتم وظيفهء ماست كه آن شخص مهم را پيدا كنيم گفت از براى انگليس غير ممكن است كه بمعاودت محمد على ميرزا تن دربدهد گفتم از ناصر الملك هم كارى ساخته نيست شايد سعد الدوله انسب باشد بدوا گفت مرد بىملاحظهاى است بعد راضى شد « 1 » رمز تهران صفحهء 255 . در باب راهآهن گفت روسيه امتياز تا اصفهان را بخواهد ما از اصفهان تا محمره بدون الزام باقدام براى بستن راه آلمان .
پوان كاره از معاهدات روسيه باصقلابيان نگران است روزنامهها پى بردهاند كه روسيه دوروئى مىكند بايد خودمان بگوئيم و الا انگليس در صميميت ما ترديد خواهد كرد .
در حل قضاياى بالكان صربستان راه به دريا ميخواهد ايتاليا و اتريش مخالفند انگليس موافق فرانسه تابع روس .
ايتاليا با آلمان معاهدهء اتفاق دارد با فرانسه عهد بىطرفى ( 1902 ) با روس پيمان عليحده كه مايهء نگرانى فرانسه است .
خوب است متن قرارداد ايتاليا را به پوانكاره بگوئيم تا او هم قرارداد خودش را بروز بدهد سازانف اجازه ميدهد « 2 » .
بىمايه فطير است
اينروسكى بوزير خارجه روس 10 اكتبر 1903
دو روزنامهء ماتن و تان را رو به خود كردهام ، از طرف آلمان و تركيه و اتريش سركيسه را شل كردهاند ، استنباط مىكنم پوانكاره بىميل نيست ما هم دستى بجيب بكنيم ، در موقع قرضهء 1906 مبالغى بروزنامجات داده شد ، 300 هزار فرانك براى كارهاى فعلى اعتبار لازم است .
پوانكاره 300 هزار فرانك را كم ميداند ، معتقد است راديكال را زودتر ساكت كنيم لافرانس و اونمان مقدمند چه با پارلمان ارتباط دارند 13 روز ديگر موقع انتخاب رئيسجمهورى است نگرانى است كه شايد پوانكاره تغيير كند .
صد هزار فرانك مقدمتا تقسيم شد ( صفحهء 227 ) همه از دستهء راديكال سوسياليست ( آزاديخواه دوآتشه ) و روزنامه در سياست ركن رابع است .
تركيه از آلمان صاحبمنصبى ارشد خواسته است ليمان ساندرس وارد شده است ، معهود است در اسلامبول تيپى ترتيب بدهد ، كك بشلوارها افتاده ، سفير فرانسه پيشنهاد مىكند روسيه از باب عالى رخصت عبور يك كشتى جنگى بخواهد ، كشتى وارد بغاز بشود و بيرون نرود سفير روس معتقد است كشتى سر زده وارد شود ( كه جنگ زودتر دربگيرد )
دومرك وزير امور خارجه فرانسه از رئيسجمهورى رأى مىخواهد مىگويد كانين كه از برلن برگشته مىگويد ياگو اطمينان داد كه مسئله دوستانه حل خواهد شد سخن در آن است كه تيپ دور از اسلامبول باشد كه در موقعى نمايندگان دول زير لواى آلمان نروند
آمدن نيكلاى دوم به پاريس 1896 - مسافرت فليكسفور بروسيه 1898 - رفتن لوبه بروسيه 1902 ، آمدن ادوارد هفتم به برلن 1910 - استقلال شيخ كويت در خليج 1913 - ممانعت عثمانى از عبور دادن راهآهن حجاز از عقبه 1906 - همه مقدمات جنگ است و پاى بهانه لنگ .
گفته ميشد ايران بين دو حريف حركت مذبوحى مىكند ، قرارداد 1907 اين قاعده را برهم
هامش
( 1 ) - سرآشوب اجزاى وزارت خارجهء ( نواب ) بر عليه سعد الدوله .
( 2 ) - اينجاست كه موسولينى گويد پروندههاى وزارت خارجه شرمآور است .