در عبور قشقائى از پوزهء كشن قنسول انگليس از صولت الدوله ملاقات مىكند ، در ملاقات اخير صولت الدوله بقنسول گفته بود بر سر اختلافاتى اتفاق ميافتد كه سرى مىشكند يا ندرتا قتلى واقع مىشود ما را وحشى ميخوانيد و در اين جنگ هر روز هزارها نفوس تلف ميشوند تمدن و تربيت است .
واسموس نامى آلمانى كه به طرف تنگستان ميآمده است ، به تعليم انگليس حيدر خان حيات - داودى كدخداى بندر ريك او را توقيف كرد ، موفق بفرار شد ، بشبانكاره و برازجان آمد ، صاحبمنصبى انگليسى او را تعقيب كرده بود ، از من تكليف خواستند گفتم او را تحت الحفظ بشيراز آوردند تعهد كرد از شهر بيرون نرود و رفت . در اين اثنا قنسول آلمان را در بوشهر گماشتگان انگليس گرفتند به هند بردند . شب 22 ربيع الثانى 1333
بىطرفى را نهتنها شكستند ، خرد كردند . از قنسول آلمان و واسموس هيچ كار ساخته نبود روى مردم را باز كردند و دست مرا بستند .
در اين حيص و بيص ووسترف آلمانى هم بشيراز آمد و سمت قنسولگرى داشت .
مردم ايران بعد از قرارداد 1907 بين روس و انگليس به انگليس هم نظر خوشى نداشتند و از براى مساعدت به آلمان حاضر بودند ، تنفر از روس و انگليس و توجه بآلمان معنى داشت يا نداشت عمومى بود . دولت اعلان بىطرفى كرده است ، مردم تنگستان پس از گرفتار شدن قنسول آلمان شب 18 حوت علنا با سياست و رفتار انگليس اظهار مضادت ميكردند ، دور كردن واسموس بدون زدوخورد كلى از تنگستان ميسر نبود و انگليس متوقع . مشفقانه بقنسول انگليس گفتم قنسول آلمان را برگردانيد اين هيجان بخوابد نكردند ، آلمان هم روزبروز پيشرفت مىكند و مردم بر مضادت ميافزايند ، واسموس اعجوبهاى بود ، از تنگستان تلگراف بىسيم دروغى به برلن ميكرد و جواب ميگرفت اهالى هم فريب ميخوردند ، در شعبده دستى داشت .
در اين هنگام انگليس بوشهر را قبضه كرد روى تمبر پست ما چاپ كردند : « بوشهر در تصرف انگليس « 1 » » قنسول به من گفت نظامىهاى ما در اين امر خبط كردهاند زيرا بوشهر را در جنوب خاك انگليس ميدانستند حال دير يا زود بايد قشون ما از بوشهر برود و ثابت خواهد شد كه بوشهر متعلق بايران است .
اعلان در بوشهر
دولت بهيهء انگليس اوامر صادر فرمودهاند كه قواى دولت بهيه كه حال در بوشهر است فورا شهر و جزيرهء بوشهر را تصرف كند و حكومت بوشهر را به عهده گرفته گمركخانه را در ضبط بياورد . اين اقدام بر خلاف ميل ايشان به جهت مهاجمهء تأسفانگيز طوايف بر بوشهر است كه درضمن دو صاحبمنصب و سه نفر سپاهى كشته شدهاند . اين وضعيت را دولت انگليس نميتواند تحمل كند و لازم ميداند اقداماتى را كه براى مصالح خود واجب ميداند به عمل آورد و مداومت بدهد تا دولت ايران تنبيه كامل از مقصرين به عمل بياورد و ساير مطالب انگليس را اجابت كند . هيچ اقدام خصمانه بر خلاف مأمورين و اهالى بوشهر نمىشود . تريور حاكم از جانب حكومت نظامى انگليس 19 اسفند 33
تمام اقدامات دولت انگليس در اطراف بوشهر ضرورت نداشت و مردم را حركات خودشان مخالف كرد و ترسى بى جا سبب شد .
واسموس كه در شيراز است مينويسد ديروز كاكاسياه گماشتهء غلامعلى خان از باغبان قنسولگرى عرض و طول منزل را تحقيق كرده است .
ووسترف مينويسد كه دو تير به باغچهء قنسولگرى انداختند و يكى از كلاه باغبان گذشته است .
مردم شيراز توجهى بقنسول آلمان دارند ، قنسول انگليس هم عدهاى تفنگچى از املاك غلامعلى خان نواب دور خودش جمع كرده است .
هامش
( 1 ) -Bushire under British ocupation