قشون روس خود را از شهر خارج كرده به طرف ماهىدشت روانه شدم رؤساى دموكرات كرمانشاهان فرار را بر قرار برگزيدند و چاره غير از اين نداشتند و اما رؤساى اعتدال ساكن كرمانشاهان كه مهمتر آنها در لباس ديوانيان سردار اجلال زنگنه و در عمامه بسرها سيد حسن اجاق بودند نظر بسوابق دوستى با فرمانفرما و شايد با يك راه باطنى كه با روسها هم داشتهاند ( اگر صحت داشته باشد ) در شهر مانده از روسها استقبال كردند و تأمين دادن آنها بهركس تأمين روس بود رئيس اردوى روس فرمانده نظامى شهر شد و قشون روس بعد از دو سه روز از كرمانشاهان گذشته ماهىدشت و هارونآباد را هم تصرف نمودند .
در اينجا دو كلمه از حال اقبال الدوله بنويسم و بگذريم اقبال الدوله را بعد از ورود نظام السلطنه بكرمانشاهان با مأمور مخصوص از عماديه بردند بصحنه آنجا نگاهداشتند بعد از شكست خوردن و تخليه شدن كرمانشاهان مأمور اقبال الدوله كه شكوه همايون آذربايجانى بود او را از صحنه حركت داد و به شهر وارد نكرده تا نزديكى ماهىدشت رسانيد به خيال آنكه بكرند بياورد و تكليف او معلوم شود در صورتى كه بعد از تخليه كرمانشاهان و برهم خوردن اوضاع ديگر نگاهدارى او ثمرى نداشت اما بماهىدشت نرسيده يكدسته از دوستان كرمانشاهى اقبال الدوله براى استخلاص وى خود را رسانيده و چنان كه گفتند سيد حسن اجاق پيشواى آنها بوده است بهرحال اقبال الدوله را گرفته بكرمانشاهان بردند و بدار الحكومه وارد نموده از طرف روسها حاكم شد بنائب الحكومه بودن سردار اجلال اينجا دو مسئله را بايد شرح داد اول كيفيت رفتن رئيس و مرئوس اردوى شكست خورده از كرمانشاهان بقصر شيرين و دوم ترتيب جلوگيرى از اردوى روس .
رؤساى اردو شكست خورده از ايرانى نظام السلطنه بود و جمعى از نمايندگان مجلس شورايملى و رؤساى مهاجرين كه همه در كرند جمع شدند و از خارجهها نماينده سياسى دولت آلمان دكتر واسل و نماينده نظامى آلمان كلنل بپ و صاحبمنصبان آلمانى و سوئدى و نماينده نظامى عثمانى فوزى بيك و نمايندگان سياسى عثمانى صفا بيك مستشار سفارت عثمانى در تهران و رفيق بيك شهبندر عثمانى در كرمانشاهان .
اين جمع نيز بكرند آمدند و اما مرئوسين قسمتى از ژاندارمرى و سوار نادرى
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 340
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣٤٠