جنگى درگرفت كه در آن ابن اشعث شكست يافت و با جمعى از مردم كوفه و گروهى از اسواران بصره « 1 » كه او را كمك و همراهى مىكردند به سمت كوفه رفت ولى با رفتن او مردم بصره دست از جنگ نكشيدند بلكه به عبد الرحمان بن عباس پيوستند و با او پنج شبانهروز ديگر با حجاج به سختى جنگيدند ولى چون از مقاومت خود طرفى نبستند و عبد إله بن عباس هم به ابن اشعث پيوست گروهى از مردم بصره هم به او ملحق شدند .
نبرد دير الجماجم
حجاج هم از راه صحرا در تعقيب ابن اشعث به سمت كوفه رفت و در دير قرّه فرود آمد آنگاه ابن اشعث و تمام مبارزان اهل كوفه و اهل ثغور ( مرزداران ) و مسالح ( پادگانها ) و همچنين قرّاء بصره و كوفه كه همگى به جنگ با حجاج يكدل و يكزبان شده بودند همگى در دير الجماجم گرد آمدند . و بدين ترتيب در آنجا جنگى سخت و طولانى بين سپاهيان عراق يا سورستان به طرفدارى از ابن اشعث ، و سپاهيان شام به طرفدارى از حجّاج درگرفت و اين آخرين جنگ بزرگى بود كه بين آن دو اتفاق افتاد .
دير الجماجم نزديك فلّوجهها و عين التمر بود كه از طسوجهاى استان بهقباد بالا به شمار مىرفتند و غربىترين استان سواد يعنى سورستان بود . عين التمر در غرب رود فرات و در بادية الشام قرار داشت كه در آنجا ايرانيان را از قديم پادگانى بزرگ بود « 2 » و به سبب همين نزديكى به شام محل مناسبى براى حجاج از لحاظ دريافت كمكهاى خليفه مىبود .
در دير الجماجم يكصد روز اين دو لشكر باهم جنگيدند و در 14 جمادى الاخر سال 83 ابن اشعث شكست يافت و جمعى از سپاهيانى كه با او
هامش
( 1 ) . اسواران بصره در تاريخ طبرى در عبارت عربى چنين آمده - و ؟ ؟ ؟ اهل القوّة من اصحاب الخيل من اهل البصرة ( طبرى 2 / 1066 )
( 2 ) . وصف مختصرى از اين طسوج در جلد اول اين كتاب ص 249 آمده و در همين جلد هم در گفتار چهارم در وصف استان بهقباد بالا توضيح بيشترى دربارهء آن گذشت .