به بصره رسيده بود . و در چنين وضعى جاى شگفتى نبوده كه مردم بصره هم يك دل و يك زبان در مخالفت با حجاج او را پذيرا شوند و اسواران هم به كمك او برخيزند و قرّاء بصره هم با مشاهده اجتماع همه مردم آنها هم آشكارا به ابن اشعث بهپيوندند . و با در نظر گرفتن اين سابقه و با چنين مقدمات مىتوان به خوبى دريافت كه آنچه در تاريخ به نام جنگ ابن اشعث و حجاج خوانده شده در واقع نمودار يك قيام عمومى همهء مردم عراق يا سورستان بر ضد حجاج و خلافت شام بوده كه به نام ابن اشعث فرد بارز آن قيام خوانده شده و مدتى نزديك به سه سال به طول انجاميده است .
ناتوانى حجاج و كمك خليفه
و چون در بين راه گروههاى ديگرى هم به ابن اشعث مىپيوستند و اين امر حجاج را نگران ساخته بود از عبد الملك خليفه اموى در شام كمك خواست و او هم به سرعت هرروز براى او سپاهيانى با اسبان تيز تك بريد ( چاپار ) به كمك مىفرستاد . هنگامى كه ابن اشعث به بصره نزديك گرديد حجاج با كمكهائى كه از شام دريافت كرده بود به مقابله با او شتافت و در جنگهائى كه بين او و ابن اشعث درگرفت و به ويژه در جنگى كه بين آن دو در رستقباد از محال دستوى از استانهاى اهواز روى داد حجاج شكست يافت و به بصره عقب نشست و ابن اشعث او را تا بصره تعقيب كرد و به بصره وارد شد و همهء مردم بصره حتى قاريان قرآن و پيرمردان هم با او در جنگ با حجاج و خلع عبد الملك از خلافت بيعت كردند « 1 » و اين در آخر ذى الحجه سال 81 هجرى بود .
چون در محرم سال 82 بين مردم عراق به سركردگى ابن اشعث از يكسو و حجاج كه كمكهاى فراوانى از شام به يارى او شتافته بودند از سوى ديگر
هامش
( 1 ) . طبرى : 2 / 3 - 1062 - ( فلمّا دخل عبد الرّحمن بن محمد البصرة بايعه على حرب الحجّاج و خلع عبد الملك جميع اهلها من قرّائها و كهولها . )