[ آيهء ( 9 - 7 ) دربارهء محكم و متشابه ]
( 7 )
( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ )
: ( و او كسى است كه كتاب را بر تو نازل كرد ) در اين آيه براى فرستادن كتاب از لفظ ( انزال ) استفاده شده است ، علت اين تعبير اين بوده كه مقصود بيان پارهاى از اوصاف و خواص مجموع كتاب نازل شده است ، نه اوصاف اجزاى آن ،
( مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ )
: ( بعضى از آيات آن ، آيات محكم است كه اصل كتابند و بعضى ديگر آيات متشابهند ) ،
( آياتٌ مُحْكَماتٌ )
آياتى هستند كه عارى از خلل و فساد هستند و نفوذ ناپذير و ترديد ناپذير مى باشند و منعى در آنها وجود دارد كه توأم با اصلاح است ، البته همهء آيات قرآن متقن و محكم هستند ، امّا اين آيات از اتقان بيشتر برخوردارند ،
( كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ )
: ( قرآن كتابى است كه آيات آن محكم بوده و سپس بخش بخش شده است ) « 1 » ، و كلمهء ( امّ ) به معناى اصل و مرجع است و زيرا اين آيات مرجع براى آيات متشابه مى باشد و اين آيات محكمه در بين خود هيچ اختلافى ندارند ، بطورى كه گويا همه يكسان و بهم پيوسته هستند و امّا ( متشابهات ) تشابه يعنى توافق چند چيز مختلف و اتّحاد آنها در پارهاى از اوصاف و كيفيّات ، پس آيات متشابه مقصود و مرادشان متعيّن و مشخص نيست تا شنونده به محض شنيدن آن ، آنها را بفهمد ، بلكه بين يك معنا و معانى ديگر مردّد مىباشد ، تا زمانى كه به محكمات كتاب رجوع كند معناى واقعى را درك كند ، بنابراين تمام آيات قرآن به مدلول خويش گويا هستند ، خواه آن مدلول براى شخص بررسى كننده و دانا آشكار باشد يا به جهت كوتاهى فهم او يا عدم درايتش نسبت به ناسخ و منسوخ از او مخفى بماند و آن را درك نكند ، بنابر اينكه آيات متشابه گنجهاى مخفى و اعجاز قرآن هستند كه به مرور زمان كشف مىشوند تا حجّت در هر زمان و مكان بر مردم اقامه گردد و به هر حال آيات راجع به عقايد و عبادات و معاملات همه محكم هستند و ظاهرشان كاملا و قاطعانه بر مدلولشان دلالت مىكند و مقصودشان آشكار
هامش
( 1 ) - سوره هود ، آيه 1 .