يزدى بر مصنّف كتاب وارد شد تا خلاصى وى از حبس بفرمان اباقا در 4 رمضان سنهء 680 « 1 » ، پس از اينقرار تأليف اين رساله بعد از رمضان سنهء 680 است ، رسالهء ديگر نام آن درست معلوم نيست و مصنّف آن را بلافاصله بعد از تسلية الأخوان تأليف نموده و مضامين آن متمّم تسلية الأخوان و دنبالهء رشتهء همان وقايع است تا جلوس سلطان احمد و قتل مجد الملك يزدى ، يك نسخه از اين رساله نيز كه بغايت سقيم و مشحون از اغلاط است در كتابخانهء ملّى پاريس موجود است « 2 » و چنان كه سابق
هامش
در خاطر راسخ است و در نيّت ثابتبعد ازين دست ما و دامن دوست * * پس ازين گوش ما و حلقهء يارهيهات هيهات بعد از اين ع ، من از كجا سخن سرّ مملكت ز كجا انزوا و اعتزال را كه اختيار رفته است شعار حال و دثار بال خويش خواهد گردانيد و خود مدّت عمر اگر تا دير كشد توان دانست تا چند باشد آلخ » ، ثانيا آنكه صاحب تاريخ وصّاف و صاحب روضة الصّفا عين وقايع مندرجه در اين رسالهء حاضرهء موجوده را باسم و رسم از تسلية الأخوان علاء الدّين عطا ملك نقل كردهاند و مضامين آن را در كتاب خود تلخيص نموده و مندرجات اين رسالهء حاضره در مضمون و ترتيب بعينها با منقولات وصّاف و روضة الصّفا يكى است طابق النّعل بالنّعل ( رجوع كنيد بوصّاف ص 96 - 102 و روضة الصّفا اواسط جلد پنجم ) ، - چون كاترمر و شفر بخصوص اين اخير را در باب اين رساله سهوها روى داده است و از مستشرقين اروپا ظاهرا تاكنون كسى از وجود اين رساله در كتابخانهء ملّى پاريس اطّلاع ندارد اينست كه اندكى در وصف اين رساله بسط داديم اميد است كه خوانندگان ما را معذور خواهند داشت ،
( 1 ) رجوع كنيد بسابق ص مج ح 3 و ص مح ،
( 2 ) اين نسخه چنان كه سابق در ص مج و مح گفتيم در اوّل نسخهء ز از نسخ جهانگشاى (b41 -b1 .ff، 206 .Suppl . pers) موجود است ، - مسيو بلوشه در فهرست نسخ فارسى كتابخانهء ملّى پاريس ص 278 - 280 توهّم كرده است كه جهانگشاى چهار جلد است و اين رسالهء حاضره را جلد چهارم جهانگشاى شمرده است و در وصف آن گويد ( ص 279 ) : « . . . جلد چهارم از جهانگشاى مشتمل بر بيان وقايعى كه در مملكت مغول ايران روى داده است تا سنهء 681 هجرى » و اين سهو واضح است چه از آنجا كه جلد سوّم جهانگشاى ختم مىشود يعنى قلعوقمع اسمعيليّه در سنهء 655 تا وفات اباقا خان و جلوس سلطان احمد در سنهء 681 كه در اين رساله اشارهء اجمالى بدان شده است 27 سال فاصله