اساتيدى مانند حاج سيد مصطفى قناتآبادى و حاج شيخ صادق طهرانى و حاج شيخ فضل اللّه نورى مازندرانى و ملا على نورى حكمى و آخوند ملا محمد آملى و حاج ميرزا حسن آشتيانى مشغول شده و به زودى در نتيجهء استعداد فوق العاده و تمرين و ممارست دائمى سرمايهء وافرى از كليه علوم قديمه بخصوص ادب و لغت و صرف و نحو و اشعار عرب بدست آورده و در عين جوانى عالمى دقيق و بصير شده است .
مرحوم قزوينى چون از همان اوان جوانى فوق العاده كنجكاو و تشنهء كسب معلومات و رفع مجهولات بوده بدرس مدرسه و تعاليم استادان معدود خود قناعت نميورزيده بلكه در هر گوشه و كنار كه از مردى فاضل و صاحب كمال و قابل استفاده اطلاعى مىيافته بمحضر او ميشتافته و از افادات ايشان بهرهء كامل برميداشته است چنان كه غالبا ملازم محافل پرفيض مرحوم حاج شيخ هادى نجمآبادى و مرحوم سيد احمد رضوى پيشاورى و مرحوم ميرزا محمد حسين ذكاء الملك فروغى بوده و از انفاس قدسيهء ايشان كسب كمال و تعليم تربيت و تهذيب نفس ميكرده تا آنجا كه ميتوان گفت كه اين محاضر بيش از مجالس درسهاى مدرسهاى در وجود آن نابغهء بيمانند مؤثر شده و از هر چيز زيادتر در سرنوشت معنوى و طرز فكر آن مرحوم دخالت داشته است مخصوصا پشتپا زدن آن مرحوم بموهومات و تعبدات و تعلق خاطر تمام او بحقيقت و آزادمنشى و بحث و انتقاد منصفانه مديون افكار مرحوم حاج شيخ هادى نجم آبادى و ديدن طرز محاورات و مجالس آن مرد بزرگ و آشنا شدن مرحوم قزوينى باصول و روش كار اروپائيان نتيجهء حشرونشر با مرحوم ميرزا محمد حسين فروغى و ملازمين مجلس او بوده است و اين جمله يعنى حقيقتپژوهى و آزادمنشى و بحث و انتقاد و پيروى از روش علمى دانشمندان فرنگ خصائلى است كه در تمام مدت عمر با مرحوم قزوينى همراه و در هرمرحله هادى و ضامن اعمال و اقوال او بوده .
مرحوم قزوينى در ايام تحصيل در تهران با مختصر مستمرى كه پدر ايشان از بابت عضويت دار التأليف و دار الترجمهء زمان ناصرى داشت معيشت ميكرد ضمنا ببعضى از دوستان و آشنايان جوان خود درس عربى ميداد و بتشويق مرحوم فروغى بزرگ در كار ترجمهء مقالات و كتب از زبان عربى بروزنامهء تربيت يا كتابهائيكه
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب ) — صفحة مقدمهء مصحح 5
مساهمون: عطا ملك جوينى
صمقدمهء مصحح ٥