وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ
« 1 » سؤال 785 : چرا خداوند در اين آيه اسم خدا و رسول را تكرار فرموده است ؟
جواب : چون اگر با ضمير ذكر مىگرديد يك ضمير هم به خدا و هم به غير خدا برمىگشت . يعنى مىبايست بفرمايد : صدقا و در اين صورت يك ضمير به خدا و غير خدا برمىگشت و در پيشگاه الهى خلاف ادب است .
سؤال 786 :
وَ أَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَ دِيارَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ وَ أَرْضاً لَمْ تَطَؤُها
« 2 » چگونه خداوند در وصف بنى قريظة مىفرمايد : زمين آنها را كه قدم در آن نگذارديد ملك شما كرده است درحالىكه تنها زمينى را كه مسلمانان در آن قدم گذارده و آن را فتح كرده بودند ملك آنان گردانيد ؟
جواب : براى تأكيد در تحقّق موعود ماضى را به جاى مستقبل به كار برده است و معناى اورثكم در حقيقت يورثكم مىباشد .
جواب دوّم : آنكه در اينجا تقديرى وجود دارد و آن اينكه : و أرضا لم تطئوها سيورثكم اياها يعنى سرزمين مكّه و برخى گفتهاند : منظور سرزمين فارس و روم است و برخى گفتهاند : منظور سرزمين خيبر است و برخى گفتهاند :
منظور هر سرزمين است كه تا روز قيامت مسلمانان از آن به بعد فتح مىكردند .
جواب سوّم : معناى آيه اين است كه خداوند در ازل با كتابت « لوح محفوظ آن زمين را ملك شما قرار داده است .
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيهء 21 : وقتى كه مؤمنان سورهء احزاب ، آيهء را ديدند گفتند : اين همان وعدهاى است كه خدا و پيامبرش دادند و خدا و پيامبرش راست گفتند .
( 2 ) . و خداوند زمين و خانهها و اموال و زمينهايى از آنها را كه گام بر روى آن نگذاشته بوديد به ارث به شما داد .