جواب : چند جواب وجود دارد : 1 - استثناء منقطع به معناى لكن است .
2 - استثناء متصل است بنا به قول حسن و قتاده و مقاتل و به اين معناست : « الا من ظلم منهم بارتكاب الصغيرة كآدم و يونس و داود و سليمان و اخوة يوسف و موسى و غيرهم عليهم السلام » « 1 » كه مىترسند از كار خويش با اينكه مىدانند كه من غفور و رحيم هستم . پس تقدير كلام اين است : « الا من ظلم منهم فانه يخاف فمن ظلم ثم بدل حسنا بعد سوء فانى غفور رحيم » « 2 » و لذا برخى گفتهاند : بايد بر
« إِلَّا مَنْ ظَلَمَ »
وقف كرد و ابتداى كلام دوم محذوف است چنان كه بيان كرديم .
3 - الّا به معناى و لا است مثل :
لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ
« 3 » يعنى « و لا الذين ظلموا » 4 - تقدير چنين است : « انى لا يخاف لدى المرسلون و لا غير المرسلين الا من ظلم » « 4 »
عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ أُوتِينا
« 5 » سؤال 726 : دو كلمه علمنا و اوتينا كه با نون عظمت آمده است در كلمات متكبران مىآيد ، چگونه حضرت سليمان عليه السّلام چنين سخن گفته است ؟
جواب : منظور نون جمع است نه نون عظمت و منظور آن حضرت خود و پدرش بوده است .
هامش
( 1 ) . مگر آنان كه چون آدم عليه السّلام و يونس عليه السّلام و داود عليه السّلام و سليمان عليه السّلام و برادران يوسف عليه السّلام و موسى عليه السّلام مرتكب صغيره شدند .
( 2 ) . مگر آنان كه از آنها ظلم كردند كه مىترسند ولى هركس كه ظلم كند و سپس كار خوبى به جبران كار بد انجام دهد من او را مىآمرزم .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 150 : تا هيچكس از مردم و ستمكاران را با شما مجادلهاى نباشد .
( 4 ) . از من نه پيامبران مىترسند و نه غير پيامبران مگر ستمكاران .
( 5 ) . سورهء نمل ، آيهء 16 : به ما زبان مرغان را آموختند و ارزانى داشتند .