است . پس خداوند به او آگاهى و اطلاع داده بود ولى مأموريت به اظهار آنها نداده بود .
جواب دوّم : حقايقى را كه وظيفهء شرعى بود مانند صفات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و بشارت به ظهور آن حضرت و آيه رجم و امثال اينها كه متضمن حكم شرعى بوده بيان فرموده ولى آنچه را كه چنين نبوده و فقط افتضاح و رسوائى آنها را در بر داشته مورد عفو قرار داده است .
جواب سوّم : عقد ذمه مقتضى آن است كه آن حضرت آنچه را كه آنان در دين خود تغيير و تبديل داده بودند ، تقرير و امضا بفرمايد مگر آنچه كه در اظهار آن معجزه و تصديق نبوّت آن حضرت يعنى اوصاف او بوده و يا آنچه را كه مورد اختلاف آنان بوده و به آن حضرت مراجعه مىكردند تا قضاوت كند مانند حكم زنا و امثال آن كه اظهار مىفرمود .
قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ
« 1 » سؤال 216 : بنده تا وقتى كه تابع رضوان الهى نباشد نمىتواند هدايت شود و تا وقتى كه هدايت نشود نمىتواند تابع رضوان الهى باشد و در نتيجه دور لازم مىآيد . پس چگونه فرمود : خداوند بهوسيله قرآن كسى را هدايت مىكند كه تابع رضوان الهى باشد ؟
جواب : در اين آيه اضمارى است كه تقدير آن اين است : يهدى به اللّه من علم انه يريد ان يتبع رضوانه « 2 » . چنان كه مىفرمايد :
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
« 3 » . يعنى به كسانى كه ارادهء پيمودن راه جهاد را بكنند راههاى
هامش
( 1 ) . سورهء مائده ، آيهء 15 و 16 : از طرف خدا نور و كتاب آشكارى بسوى شما آمد خداوند بواسطه آن كسانى را كه از خشنودى او پيروى كنند هدايت مىكند .
( 2 ) . خداوند با قرآن كسى را هدايت مىكند كه مىداند قصد تبعيت از رضوان الهى را دارد .
( 3 ) . سورهء عنكبوت ، آيهء 69 : و كسانى كه در راه ما مجاهدت نمايند ، آنها را به راههاى خود هدايت