را مطيع يا مخذول نمود قلاع و سدّهاى متعدّد براى جلوگيرى از تاختوتاز آنها ساخت مثل سدّ دربند « 1 » در قفقازيه و قلاع گرگان و اترك و غيره از كارهاى خسرو يكى هم توجه مخصوصى است كه نسبت به زراعت و صنايع و تجارت داشته : براى پيشرفت زراعت زمين و تخم و حيوانات اهلى به زارعين داده و براى ازدياد سكنه ايران امر كرده كه هر مردى بايد تأهل اختيار نمايد گدا و ولگرد را مجازات نموده و براى ازدياد تجارت راههاى زيادى ساخته و مسافرين خارجه را با مهربانى پذيرفته اين كارهاى خسرو آرامش ايران و رفاه مردم را تأمين كرد از اين جهت او را انوشهروان ناميدند .
سياست خارجه
وقتى كه خسرو به تخت نشست اوضاع مملكتى مقتضى هيچگونه خصومتى با روم نبود زيرا خسرو خوب حس كرده بود كه بايد بدوا به اصلاحات داخله پرداخته مملكت را به حالت طبيعى برگرداند بخصوص كه ايران از جنگهاى سى ساله سابقه خستهشده بود ژوستىنين « 2 » امپراطور روم هم چون در ايطاليا و ا فريقا به جنگ مشغول بود و سردار نامى او بىلىزار پيشرفتهاى بزرگى داشت هيچ نمىخواست در شرق با ايران طرف شود اين بود كه دولتين عهدنامه مودت و اتحادى بشرائط ذيل منعقد نمودند .
1 ) دولت روم بايد مبلغى بدولت ايران بپردازد و دولت ايرانهم ساخلو قوى در دربند و جاهاى ديگر قفقاز نگاه دارد « 3 »
2 ) هرقدر از ولايت لازيكا سابقا يعنى قبل از جنگ غباد با روم در تصرف طرفين بود منبعد هم به همان حال باقى خواهد ماند .
هامش
( 1 ) - سد دربند را در دوره اسلامى باب الابواب گفتهاند .
( 2 ) -Justinien .( 3 ) - اين مبلغ يازده هزار ليبراى طلا بوده و ليبرا 328 گرام يا تقريبا 65 مثقال وزن داشته ( دائرة المعارف بروك هائوز )