كيفيات اين مطلب در جاى خود ( فصل دوم باب پنجم ) ذكر خواهد شد ثانيا قضاتى بولايات فرستاد كه بعرايض مردم رسيدگى و از تعديات مأمورين دولتى جلوگيرى كنند ثالثا براى تقويت از اصول مركزيت و جلوگيرى از نفوذ متنفذين ايران را به چهار قسمت تقسيم كرده براى هر قسمتى فرمانفرمائى با اختيارات فوقالعاده معين نمود هريك از قسمتها را پاذگس « 1 » و فرمانفرما را پاذگسبان ميناميدند در هر قسمتى تمام حكام و سرحدداران و مأمورين دولتى در تحت نظارت و رسيدگى پاذگسبان آن قسمت بودند ( در دورهء اسلامى فاذوسبان ميگفتند ) رابعا قشون چريكى در زمان او مبدل به قشون دائمى شد و براى نفرات و صاحبمنصبان حقوق و جيره مقرر گرديد در صورتى كه اين ترتيب سابقا به قشون جاويدان اختصاص داشت علاوه بر اين اقدامات شاه بشخصه بامور قضائى رسيدگى ميكرد عارضين را مىپذيرفت و احكامى كه ميداد بسرعت در اقصى بلاد ايران اجراء ميشد پس از اصلاح امور لشكرى و كشورى خسرو بمعارف پرداخت و از حكماء و علمائيكه بواسطه اختلافات مذهبى از اسكندريه فرار كرده بايران پناه آورده بودند استفاده نموده مدرسه طب را در جندشاپور بنا كرد گويند فلسفه ارسطو و افلاطون در زمان او به زبان پهلوى ترجمه شد بعضى تصور ميكنند كه فلسفه اشراقى يا اسكندرائى ترجمه شده نه فلسفه افلاطون و ارسطو و اين نظر اقرب بحقيقت است كتاب كليله و دمنه بيدپاى هندى را نيز بامر او برزويه طبيب از هند آورد و به زبان پهلوى ترجمه گرديد ( ترجمه پهلوى آن امروزه در دست نيست ) شطرنج هم چنان كه معروف است در زمان او بطور هديه از طرف راى هندى بايران فرستاده شده راجع به امنيت مملكت علاوه بر جنگهائى كه خسرو با مردمان صحراگرد مثل هياطله و خزرها و تركها كرد و آنها
هامش
( 1 ) -Padhgos