در گذشت و يك ايران قوى براى اخلاف خود باقىگذاشت زيرا در زمان او ايران بر تمام مشكلاتى كه داشت فائق آمد : دست اعراب از طرف جنوب و هونها از طرف شمال شرقى و ايبريها از طرف شمال از تجاوزات بحدود ايران كوتاه شد و ولاياتى كه در زمان جدّ او از ايران انتزاع شده بود برگشت دفع هونها اهميت بسيار زيادى براى ايران داشت چه اينها همان مردمانى بودند كه چنان كه در فوق اشاره شد مردمان يوئهچى و سكها را از محلهاى خودشان كنده به اطراف آسياى وسطى پرتاب كردند اينها همان صحراگردهاى وحشى بودند كه چنان فشارى بمردمان اروپاى شرقى و وسطى يعنى استروگتها « 1 » و ويزىگتها و غيره دادند كه در اثر آن مهاجرت كبير ملل ژرمن و غيره در اروپا حادث و بالاخره در قرن پنجم باعث انقراض دولت هزار ساله روم غربى گرديد از نوشتههاى مورخ رومى آممين مارسلن « 2 » پيداست كه روميها به بودن پادشاه هونها با عدهء از سواران هونى در قشون شاپور چه اهميتى ميدادهاند مورخ مذكور در ضمن اظهار نگرانى زياد از تجهيزاتى كه شاپور براى جنگ با روم مينمايد ميگويد « شاه ايران كه مردمان قوى را تازه مطيع خود كرده و از كمك آنها قوت زيادى از نو گرفته الخ . . .
جلوگيرى از ايبرىها و گوش مالى كه به آنها داده شد براى ايران آن زمان مهم بود زيرا چنان كه مذكور شد در بندهاى قفقاز در دست آنها بود و مردمان وحشى شمالى با مساعدت آنها ميتوانستند بآذربايجان تجاز و اين مملكت و ولايت مجاوره را عرصه تاختوتاز و غارت و كشتار نمايند . چنان كه در دورههاى سابق نظائر اين نوع تجاوزات و نتائج آن را ديديم عهدنامهء كه شاپور با روم بست براى ايران دوره ساسانى فوقالعاده مهم بود زيرا امپراطورى عظيم روم را عقب نشاند و نقاطى را كه اهميّت سياسى و سوق الجيشى داشت و در آن طرف دجله
هامش
( 1 ) -Ostrogoths .( 2 ) -Ammien Marcellin .