كه داراى دو پر مىباشد ، ايستاده و در حال عبادت است . بازوى راستش خم گشته ، دستش ببلندى شانهها بپيش دراز است و تاجى بر سر دارد شبيه تاج مصرى . اين حجّارى ، چنان كه پروفسور زارّه گويد ( صنايع ايران قديم ، صفحهء 7 ) از حيث پرها شبيه بعض صورتهاى آسورى ساخته شده ، امّا تاج مصرى است ، لباس عيلامى و ريش و موها پارسي . در اينجا كتيبهاى وجود داشته بدين مضمون « من كوروش شاه هخامنشىام » اين كتيبه حالا نابود شده و محقّقين تصوّر ميكنند ، كه متعلّق ببنائى بوده ، كه آن نيز از ميان رفته .
3 - در نزديكى قبر كوروش آثار دو آتشكده ديده مىشود . در اينجا دو سنگ يك پارچهء مكعبى هست ، كه موسوم بتخت طاوس است . درون اين سنگها را خالى كردهاند . بزرگتر ، كه يكى از اضلاع قاعدهاش دو مطر و 12 سانتيمطر است و ارتفاعش دو مطر و ربع ، از جلو پلهكانى دارد ، كه در سنگ ساخته و آن را به اين سنگ چسبانيدهاند .
از اينكه اهل محلّ چنين آثار را آتشگاه ميگفتند ، حدس ميزنند ، كه آتشكدهاى در اين سنگها ساخته بودند .
4 - پروفسور هرتسفلد در 1307 هجرى شمسى مجسّمهاى از زير خاك بيرون آورد ، كه ناقص است و بر آن اين كلمات را نوشتهاند « من كوروش شاه بزرگم » .
5 - آثار قصرى است در نزديكى مقبرهء كوروش ، كه از زمان اين شاه باقيمانده و تصوّر ميكنند ، بيادگار فتح او نسبت بشاه ماد ساخته شده بود . در زمان اسكندر اين قصر وجود داشت و حالا خرابههاى آن در شمالغربى مقبره بمسافت 800 مطر واقع است . از آثار تقريبا چنين برميآيد ، كه اين قصر در زمان هخامنشىها ايوانى داشته ، داراى چهار ستون ، و دو اطاق در جنبين آن . طالار بزرگى نيز در اينجا ساخته بودند ، كه دو رديف ستون داشته . از پنج پاى انسان كه در سنگ مسطّحى حجّارى شده و از حجّاريهاى ديگر پيدا است ، كه در اينجا كارهائى مانند حجّاريهاى تختجمشيد كرده بودند . امّا ستونها بپاى ستونهاى
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 1566
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١٥٦٦