باب هند چنين نوشته ( كتاب چهارم ، بند 44 ) : « قسمت بزرگ آسيا بواسطه داريوش كشف شده و اين در زمانى بود ، كه او ميخواست بداند ، رود سند در كجا به دريا ميريزد . اين رود پس از نيل يگانه رودى است ، كه در آن بزمجه يافت مىشود .
در ميان اشخاصى ، كه داريوش از آنها انتظار اطلاعات صحيح داشت و براى كشف اين موضوع فرستاد ، اسكيلاس نامى بود از اهل كارياند . اين هيئت از شهر كاسپاتير از اراضى پاكتيا « 1 » حركت كرد و سرازير شده به طرف مشرق و دريا رفت .
بعد فرستادگان به طرف مغرب رفته در ماه سىام به جائى رسيدند ، كه پادشاه مصر سابقا ، چنان كه من گفتم ، فينيقىها را مأمور كرده بود دور ليبيا بگردند ( هرودوت ، بجز مصر ، جاهاى ديگر افريقا را ليبيا گويد . م . ) . پس از آنكه آنها ( يعنى هيئت ايرانى . م . ) ليبيا را دور زدند ، داريوش هنديها را باطاعت درآورد و از آن زمان از اين دريا استفاده ميكرد . بنابراين تحقيقات معلوم شد ، كه آسيا باستثناى قسمت شرقى آن ، به ليبيا شبيه است » . مقصود از آسياى هرودوت آسياى غربى و قسمتى از هند است ، زيرا در آن زمان از چين و ساير جاهاى آسيا بىاطلاع بودند .
سابقا راجع به اين نوشتهء هرودوت ترديد داشتند ، چه تصوّر ميكردند ، كه اوّل كسى ، كه هيئتى براى تحقيقات بدرياها فرستاد ، اسكندر بوده ، ولى بعدها صحت روايت هرودوت ثابت شد ، زيرا معلوم گرديد ، كه اسكيلاس يونانى شرح مسافرت خود را نوشته و ارسطو آن را ديده بود ( سياست نامهء او كتاب 7 ، فصل 14 ، بند 2 ) « 2 » . بنابروايت هرودوت بايد گفت ، كه اين هيئت از رود سند سرازير شده و سواحل بلوچستان و مكران امروزى را پيموده ، بعد بسواحل عربستان گذشته و از باب المندب داخل بحر احمر گرديده و ، پس از طى آن ، از ترعهاى ، كه به حكم داريوش ساخته بودند ، بمصر سفلى وارد شده و از آنجا بدرياى مغرب رفته . موافق گفتهء هرودوت ، اين هيئت تحقيقات خود را دنبال و در سواحل افريقا مشاهداتى
هامش
( 1 ) -Paktya .( 2 ) -La Politique . VII , 14 , 2 .