كه از اين هم كمتر مىباشد ، زيرا مدّتى لازم بود ، تا داريوش به قصد بابل حركت كرده از دجله بگذرد و جنگى در زازانه روى دهد و پس از آن داريوش بمحاصرهء بابل بپردازد . در اينجا سئوالى پيش ميآيد ، كه مدّت محاصره واقعا چهقدر بوده ؟
چون داريوش تاريخ جنگ زازانه را معلوم كرده ( روز دوّم ماه انامك ) و چون در نسخهء بابلى كتيبهء بيستون ، اين روز بتقويم بابلى هم معيّن گرديده ، محققين از مقايسهء تاريخ مزبور با تاريخ قرارداد بانك اجىبى و پسران ، كه تاريخ آن روز ششم ماه دهم سلطنت داريوش است ، به اين نتيجه ميرسند ، كه محاصرهء بابل فقط چهار روز دوام داشته « 1 » . ممكن است گفته شود ، از كجا كه قراردادهاى بانك « اجىبى و پسران » از زمان بخت النصر پسر نبوپالاسسار يعنى بخت النصر بزرگ نباشد ؟ جواب اين است : شهودى ، كه اين قراردادها را امضاء كردهاند ، همان اشخاصى هستند ، كه قراردادهاى بانك مزبور را در زمان كبوجيه ، بردياى دروغى و داريوش امضاء كردهاند . و از ذكر اسم بخت النصر ، در زمانيكه بين سلطنت كبوجيه و داريوش است ، روشن مىباشد ، كه اين بخت النصر همان نىدين - توبل است ، كه ياغى شد و خود را چنين خواند ، نه بخت النصر دوم ، كه مدّتها قبل از كوروش بزرگ در بابل سلطنت كرد . چون معلوم شد ، كه محاصرهء بابل فقط چهار روز دوام داشته ، گفتههاى ديگر هرودوت ، راجع به زوپير ، مبناى خود را فاقد مىشود . فىالواقع ، در صورتى كه بابل پس از چهار روز محاصره بتصرّف آمده باشد ، ديگر خدعه يا نيرنگى لزوم نداشته . بعضى گمان ميكنند ، كه اين حكايت هرودوت از گفتههاى نوهء زوپير است ، كه نيز زوپير نام داشت و از ايران مهاجرت كرده در آتن توطن يافته بود . اگر چنين باشد ، بايد گفت ، كه زوپير نوهء زوپير خواسته است خانواده خود را بدين نحو تجليل كند . بعضى مانند لمان تصوّر كردهاند ، كه روايت هرودوت راجع به زمان خشيارشا است ، چه در آن زمان هم بابل شوريد و خشيارشا آن را تسخير و سخت مجازات كرد ، ولى در آن زمانهم محاصرهء بابل ممكن نبوده اينقدرها به طول انجامد ، بخصوص اگر موافق گفتهء هرودوت
هامش
( 1 ) - تورايف ، تاريخ مشرق قديم ، ج 2 صفحهء 185 ، سنهء 1913 .