مغلوب كشته نمىشوند ، اينكه سهل است از خواصّ و ملتزمين كوروش و دوست او ميگردند ( مانند كرزوس و تيگران ) . در شهرهاى مسخّر كشتار نمىشود ، مقدّسات ملل محفوظ و محترم ميماند ، كوروش در بيانيهها و فرامين خود از مقدّسات ملل با احترام و تعظيم و تكريم اسم مىبرد ، آنچه را كه از ملل مغلوبه ربودهاند ، پس ميدهد و از جمله موافق تورية پنجهزار و چهار صد ظرف طلا و نقره به بنى اسرائيل رد مىكند . معابد ملل مغلوبه را مىسازد و مىآرايد ( مانند معبد اساهيل و ازيدا در بابل و امر به بناى معبد بزرگى در بيت المقدس ) . پس از كشتهشدن بلتشصّر ، پسر پادشاه بابل ، به حكم كوروش دربار پارس و تمام قشون ايران عزادار ميشوند .
در ليديّه كوروش يك والى از خود ليديها معين مىكند . شهر صيدا ، كه بدست بخت النصر پست و ذليل گرديده بود ، بدست كوروش بلند و داراى پادشاهى از خود ميگردد . اين گونه رفتار كوروش معلوم است ، كه ناشى از اخلاق او بوده ، ولى خود اين اخلاق تماما از صفات شخصى يا فردى ناشى نيست ، بلكه بايد گفت ، كه عقايد مذهبى ايرانيان قديم نفوذى در اين نوع رفتار و كردار داشته ، چنان كه در جاى خود اين نكته روشنتر خواهد بود . راست است ، كه دو نفر از شاهان هخامنشى ، يعنى كبوجيه و اردشير سوّم را ، مورّحين قديم خيلى بد توصيف كردهاند ، ولى اينهم مسلم است ، كه اين دو نفر در اقليت واقع شدهاند و اكثر شاهان هخامنشى چنان كه بيايد ، بزرگمنش و با رأفت بودند . بالحاصل قضاوتى ، كه دربارهء كوروش نظر باسناد و مدارك و نوشتههاى مورّخين عهد قديم ، ميتوان كرد ، اين است :
او سردارى بود ماهر وسائسى بزرگ . او لياقت خود را از حيث سردارى در جنگ با كرزوس نمود ، زيرا موقع را تشخيص داده با سرعتى حيرتآور در بحبوحهء زمستان تا قلب ليديّه تاخت و بدشمن مجال نداد ، از نو قوّت گيرد . برگردانيدن دجله هم از كارهاى فوقالعاده است ، زيرا دلالت مىكند بر اينكه نظم و ترتيب و اطاعت نظامى در قشون كوروش استوار بوده . او ارادهاى داشت قوى و عزمى راسخ . حزمش كمتر از عزمش نبود ، چه بعقل بيشتر متوسّل ميشد تا به شمشير . كيفيات تسخير سارد
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 476
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص٤٧٦