فصل سوم - سلطنت كبوجيه
مبحث اول - نام ، نسب و كارهاى او تا عزيمت به مصر
نام و نسب
اسم اين شاه را چنين نوشتهاند : در كتيبهء بيستون داريوش اوّل - كبوجيه « 1 » . در نسخهء بابلى همان كتيبه - كمبوزيه .
در اسناد مصرى - كنبوت و كمبات « 2 » . هرودوت ، ديودور سىسيلى ، آريان ، ژوستن ، آگاثياس « 3 » و غيره - كامبوزس « 4 » . از مصنفين قرون اسلامى ابو ريحان بيرونى در آثار الباقيه « 5 » ، صفحهء 89 - قمبسوس و در صفحهء 111 - قمبوزس « 5 » .
ابو الفرج بن عبرى در مختصر الدّول - قمباسوس بن كوروش . در تورية اسم اين شاه ذكر نشده و باعث تأسف است ، زيرا از كتبى ، كه در دست است ، تورية اسامى شاهان هخامنشى را نسبتا از همه صحيحتر ضبط كرده ، چنان كه دربارهء كوروش گفته شد و راجع به ديگران بيايد . نويسندگان اروپائى نظر باينكه يونانيها اسم اين شاه را كامبوزس ضبط كردهاند ، او را كامبيز نامند و اين نكته منحصر به اين مورد نيست :
كلية اسامى ايرانى را موافق نوشتههاى يونانى مينويسند . بعض نويسندگان مذكور تصوّر ميكنند ، كه اسم اين شاه كمبوجيه بوده و ، اگر در كتيبههاى داريوش كبوجيه نوشته شده ، از اين جهت است ، كه ميم غنّه نوشته نميشده ، ولى بايد گفت ، تمام مداركى ، كه ذكر شد ، بجز كتيبهء داريوش ، همه غير ايرانى يا فهرستهائى است ، كه از مآخذ غربى ( سريانى ، يونانى و غيره ) اقتباس شده . اما از نويسندگان قرون اسلامى ، آنهائيكه ، مانند طبرى و مسعودى ، بمآخذ غربى دسترسى نداشته ، فقط بمدارك شرقى استناد كردهاند ، اين اسم را بىميم نوشتهاند ، مثلا طبرى در فهرست نياگان گشتاسب اسم يكى را از آنان كبوجيه نوشته و شكى نيست ، كه تبديل ( ب ) به ( ى ) از اشتباه كاتب است و در اصل همان كبوجيهء كتيبهء مذكور بوده .
مسعودى در مروّج الذهب راجع به همان مطلب اسم شخصى را قنوج ضبط كرده « 6 »
هامش
( 1 ) -Cabudjia .( 2 ) -Canbut et Cambat .( 3 ) -Agathias .( 4 ) -Cambyses .( 5 ) - چاپ ليپسيك 1923 .
( 6 ) - طبع قاهره ، ج 1 ، ص 98 .