مانند طبقات تمدّن در موقع حفريات ، اسامى پادشاهان ، خطوط ، طرز انشاء و غيره بالاخره بايد گفت : نبونيد آخرين پادشاه بابل ، معاصر كوروش بزرگ ، علاقهمندى زياد به آثار عتيقه و حفريات داشت و اشارات او باينگونه مطالب گاهى براى مورّخين مشرق قديم مفيد است ، مثلا در باب سندى كه از نرم سين پادشاه سيپپار بدست آمده نبونيد گويد « سنديكه هيچ يك از پادشاهان در مدّت 3200 سال نديده » از اينجا چنين مستفاد مىشود كه نرمسين در قرن 38 قبل از ميلاد ميزيسته . اگرچه علماء كنونى تاريخ سلطنت اين پادشاه را منتها در قرن 28 ق . م ميدانند و موافق مدارك قديم بابلى زمان سلطنت او از قرن 35 ق . م بالاتر نميرود ، باوجوداين در بعض موارد اشارات نبونيد مفيد است . بالاخره بايد گفت كه كسوف ( گرفتن افتاب ) در بعض موارد براى تعيين تاريخ صحيح واقعهاى كمكى است بزرگ ، زيرا موافق موازين علمى زمان كسوف را ميتوان صحيحا معين كرد و از اينجا تاريخ واقعه يا وقايعى منجزا بدست ميآيد ، مثلا تاريخ صلح شاه ماد با پادشاه ليدّيه ، چنان كه پائينتر بيايد .
راجع بسال شمارى ايران قديم در جاى خود ذكرى خواهد شد . عجالة لازم است گفته شود كه راجع به دورهء مادى مداركى در دست نيست ، كه بدانيم ترتيب آنها چه بوده ، امّا راجع به دورهء هخامنشى ، آنچه از كتيبههاى داريوش ديده مىشود اين است ، كه شاه به ذكر روز و ماه اكتفا كرده و بنابراين سال نامعلوم است ، ولى از مقايسه وقايع ايران قديم با وقايعى كه قبل و بعد روى داده و تاريخ آنها موافق مدارك آسورى ، بابلى ، مصرى ، يونانى و غيره معلوم است ، ميتوان تاريخ وقايع ايران را هم معين كرد . در بعض موارد كشفياتى كه در يكى از امكنهء تاريخى مشرق قديم ، ولو خارج از ايران ، روى ميدهد روشنائى بتاريخ واقعهاى ، كه مربوط بتاريخ ايران است ، ميافكند ( مثلا زمان محاصره بابل و تسخير آن بدست داريوش اوّل ، چنان كه شرح آن در جاى خود بيايد ) .
چون قسمت بيشتر تاريخ قديم ايران عجالة مبتنى بر نوشتههاى مورّخين است و اغلب انها ، چنان كه ذكر شد ، يونانى بودهاند ، لازم است بمناسبت اين مبحث
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 111
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١١١