1 - مورّخين و نويسندگان
مورّخين دورهء مغول كه تأليفات گرانبهاى ايشان تنها منابع اطّلاعات ما راجع به اين عصر است متعدّدند و كتب آنان نيز بعضى به فارسى است و بعضى به عربى ، مشهورترين مورّخين فارسى زبان عهد مغول بقرار ذيلند :
منهاج سراج جوزجانى مولّف كتاب طبقات ناصرى كه آن را اين مؤلّف در بين سنوات 657 و 658 در سند بنام يكى از حكّام محلى آنجا در تاريخ عمومى تأليف نموده و چون خود او در ايران شرقى با هجوم مغول معاصر بوده و از جلوى ايشان بهند گريخته قسمت اخير كتاب او كه راجع به اين دوره است حاوى بسى اطّلاعات گرانبهاست ؛ علاء الدّين عطاملك جوينى ( 623 - 681 ) برادر شمس الدين محمّد صاحبديوان مؤلف تاريخ جهانگشاى كه كتاب خود را در 655 بانجام رسانده و آنكه يكى از شاهكارهاى زبان فارسى است تاريخ چنگيزيان است تا عهد مؤلف بانضمام تاريخ خوارزمشاهيان و اسماعيليّه با بسى فوايد ديگر شهاب الدّين عبد اللّه وصّاف شيرازى كه كتاب تاريخ او ذيل جهانگشاى جوينى است تا سال 728 و اگرچه عبارت آن قدرى متكلف و مصنوع است ولى مطالب آن در نهايت اهميّت و اعتبار است ؛ خواجه رشيد الدّين فضل اللّه ( 645 - 718 ) وزير مشهور غازان و اولجايتو و ابو سعيد مؤلف كتاب بيمانند جامع التّواريخ در تاريخ عمومى و تاريخ مغول كه خواجه آن را در 710 تمام كرده و اين كتاب مخصوصا قسمت تاريخ مغول آنكه تاريخ غازانى خوانده مىشود معتبرترين و بزرگترين اسناد راجع به اين قسمت است ؛ حمد اللّه مستوفى قزوينى مؤلف دو كتاب يكى تاريخ گزيده كه خلاصهء جامع التواريخ رشيدى است ، ديگرى نزهت القلوب در جغرافيا كه اوّلى را مستوفى در 730 و دوّمى را در 740 تأليف كرده ؛ محمّد بن على شبانكارهاى مؤلف مجمع الانساب بنام خواجه غياث الدّين محمّد فخربناكتى مؤلف