در آن موقع سال خشك بود ، بسترى خيلى عميق داشت . پس از يك ساعت راهپيمايى به نهر قوشكپرى آمديم . قدرى دور تر چند تپهء بزرگ واقع بود ، موسوم به اللّه كرك كه حد بين عبههاى داز و دوباجى را مشخص مىكرد . شب را در چادر توقدارى داز بسر برديم .
27 دسامبر 17 ميل - از قرى آب و بعد هم از نهر اگيره جار و قدرى دور تر از رودخانهء پر از گل گرپ عبور كرديم . پس از گذشتن از ميان خرابههاى مبارك آباد به خط تلگرافى استراباد - چكشلر روسيه كه حد بين تيرهء جعفرباى و همسايگان ايشان اتاباى است ، رسيديم و بعد از يك ساعت سوارى به حصارى بنام قلعهء ايلگلدى خان برخورديم . پس از سه ميل ديگر راهپيمائى به گرگان رود رسيديم كه پل چوبى از الوار داشت . ديرى نگذشت كه به اونچالى وارد شديم و آن مهمترين اقامتگاه تركمن بود كه تا آنوقت ديده بوديم . اين آبادى در تابستان 300 چادر و چل تم يا كلبههاى چوبى دارد با چند دكانى كه وصل به آنها است .
28 دسامبر 25 ميل - از ميان صحرايى هموار و باتلاقى به طرف گمش تپه رفتيم كه در ده ميلى انچلى و در كنار شعبهء قديمى گرگان رود واقع است . موراويو « 1 » در سفرنامهء خود راجع به تركمنستان و خيوه ( سال 1223 ) مينويسد كه بنابر اظهار تركمنها گش تپه تا چندى قبل از مسافرت او به آنجا ( 15 - 1814 مسيحى ) جزيرهاى بوده . وينويچ « 2 » نيز بيان مىكند كه دو هزار خانوار تركمن در گمش تپه بودند چنان كه سابقا اشاره شده است گمش تپه در كنار صحراى اصلى گرگان رود در حدود يك ميل و نيم از مصب آن واقع است و در سال ( 1307 هجرى قمرى ) نصر السلطنه ( كه بعدا سپهدار اعظم شد ) در زمان فرماندارى خود در استراباد سدى جلوى گرگان رود ساخت تا آب را به مجراى سابق منحرف سازد . دو هزار نفر براى حمل تيرها به محل رودخانه
هامش
( 1 ) -Muraview( 2 )Vinovitch