كه تقريبا در 50 ميلى حد غربى ايالت است امتداد دارد . عرض جلگه يكسان و در حدود 10 ميل است . قسمت كوهستانى مشتمل است بر مسير علياى رودخانهء نكا و كوهاى شاهور و شاه كوه و جهاننما و گز .
اين ايالت به هفت ناحيه تقسيم شده است : انزان ، سدن رستاق ، شاه كوه ، ساور ، استراباد - رستاق ، كتول ، فندرسك و كوهسار . بلوكهاى شرقى اكثرا اقامتگاه تركهاى گريلى است . دهات سنگسر حاجى لر نيز متعلق بجاجى لر است ، كه قبيلهايست بقول بعضى تيرهاى از گريلىها و بقول دستهء ديگر آنها اصلا بلوچ هستند .
در ناحيهء غربى استراباد قسمت عمدهء اهالى تاجيكاند . بعلاوه عدهء كمى از ايل قاجار و مقصودلو كه اصلا از قرهباغ آمدهاند و در زنگى محله و محمد آباد ( نزديك شهر استراباد ) هستند . عدهء زيادى از اهالى دهات سابقا از بربرىهاى هزاره بودند كه از مهاجران خيلى قديم بشمار ميرفتهاند و سكنهء اين حدود با آن كه مانند افراد بىباك كوهستانى نيستند باز در شجاعت و جنگجوئى شهرت بسيار دارند .
زبان و لهجههايى كه در اين ايالت معمول است فارسى ، تركى ، تركمنى ، تاتى و مازندرانى است . تمام سكنه شيعه هستند به غير از تركمنها كه مذهب تسنن دارند .
راه در جلگهء باتلاقى است و در تپهها پر از سنگ و داراى شيبهاى تند است . جادهء شاه عباسى كه از سراسر ايالت ميگذرد بين بندر گز و استراباد هنوز محل رفتوآمد چاروادارها است ولى راه مزبور احتياج به تعميرات زيادى دارد . گردنهها و كتلهاى عمدهء كوهستانى بقرار ذيل است :
الف - از گز به شاهرود از راه كتل درك تا بركلا 12 ميل ، يانسر 16 ميل ، ملا على 16 ميل ، تجر 20 ميل ، شاهرود 16 ميل ، جمعا 80 ميل ( بنابر روايت اهل محل ) .
ب - از نو كنده به رادكان و بعد بشاهرود .
مازندران و استرآباد ( فارسى ) — صفحة 126
مساهمون: ياسنت لويى رابينو
ص١٢٦