ميرزا محمد جلال الدين طباطبائى ذيل عنوان مؤلفان و نويسندگان اين عهد سخن خواهم گفت . اين كتاب « بموجب اظهار خود مؤلف احكام و مقررات خسرو انوشيروان است در باب سياست عالى كه در مقابل درخواستهاى وزرا و رجال دربار از ناحيهء اين پادشاه اتخاذ شده . اين مطالب بدوا به زبان پهلوى نوشته شد ، بعد به عربى ترجمه سپس به فارسى نقل گشت » « 1 » .
على بن طيفور بسطامى كتاب اخلاق حسنى يا اخلاق قطبشاهى را در سال 1083 بنام ابو الحسن قطبشاه ( 1083 - 1098 ه ) از پادشاهان قطبشاهى گلكنده ، تأليف نمود . اين كتاب پس از ديباچه در سه بخش بنام « اصل » و خاتمه تنظيم شده است ، بدين شرح : 1 ) تهذيب اخلاق شامل نه فصل 2 ) تدبير منزل شامل هفت فصل 3 ) سياست مدن شامل هفت فصل . خاتمهء كتاب در « ذكر بعضى مواعظ و نصايح » است . نسخهيى ازين كتاب بشمارهء 3805 خطى در كتابخانهء مركزى دانشگاه موجودست . اين على بن طيفور همانست كه رسايل خواجه عبد الله انصارى را در سه « مقاله » تلخيص كرده و انوار التحقيق ناميده است : مقالهء اول مكالمات ، مقالهء دوم مخاطبات و مقالهء سوم مواعظ ؛ و آن در سال 1270 ه . ق بطبع رسيده و بعد از آن نيز چند بار چاپ شده است و نسخههاى خطى بسيار از آن باقيست .
دو ترجمه كه در عهد مورد مطالعهء ما ، براى پادشاهان تيمورى هند از كتاب جاويدان خرد شده بسيار قابل توجهست . جاويدان خرد ( الحكمة الخالدة ) كتابيست در اخلاق مشتمل بر پندها و اندرزها ( بيشتر به صورت كلمات قصار ) ، كه بروايتى نااستوار بهوشنگ پيشداد نسبت داده شده است . در مأخذهاى موجود از عهد مقدم بر دوران اسلامى اسم اين كتاب نيامده و در قديمترين كتاب از مأخذهاى اسلامى كه سخن ازين كتاب و انتساب آن بهوشنگ رفته و قسمتهايى از آن نقل شده كتاب السعادة و الاسعاد ابو الحسن محمد بن
هامش
( 1 ) - ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى هرمان اته ، ص 271 .