نخستين را بروزگار شاه عباس دوم و دومين را بروزگار شاه سليمان در سال 1079 نگاشت . سومين را بعد ازو پسرش محمد شفيع نوشت . اين كتاب چندبار چاپ شده و نسخههاى خطى زياد از آن موجودست .
ميرزا حسن قمى ( پسر عبد الرزاق لاهيجى ) ، كه نام وى و كتابهايش را در علم كلام پيش ازين ديدهايد ، كتابى به فارسى دارد موسوم به جمال الصالحين .
اين كتاب متضمن مطلبهاييست كه پارهيى از آنها را مىتوان اخلاقى دانست و در يك مقدمه و دوازده باب باضافهء خاتمه است و از آن نسخههاى متعدد در دستست . جمال الصالحين بر مبناى تعليمات دينى نوشته شده و مطلبهاى آن غالبا ترجمهء عين خبرهاييست كه از اهل بيت روايت كردهاند « 1 » .
خويشاوند اين ميرزا حسن ، ملا محسن فيض كاشانى ( م 1091 ه ) بهمراه تأليفهاى متعدد ديگرش چند كتاب در مبحثهاى اخلاقى به فارسى دارد كه مهمتر از همهء آنها كتاب آيينهء شاهى است بنام شاه عباس دوم در دوازده باب . فيض درين كتاب موضوع را بيشتر از جنبهء حكمى آن نگريسته نخست در شناخت خرد و شرع و طبع و عادت و عرف و سپس شناخت خود كه فرمانبر اين پنجست پرداخته و آنگاه به اين بحث توجه كرده است كه چرا اين پنج بر آدمى چيرهاند و اگر با يكديگر نسازند كداميك برتر است و اگر باهم بياميزند چگونه مىتوان از هم جدا ساخت ؟ و در باب يازدهم بمواهب الهى و سپس بكيفيت يارى جستن از خداوند اشاره كرده و ازين راه اثر ابتكارى قابل توجهى پديد آورده است كه بسال 1320 همراه ترجمة الصلاة فيض و الفتنامهء او در شيراز بطبع رسيده و خود كتاب ترجمهييست از ضياء القلب مؤلف « 2 » . كتاب شرائط الايمان فيض را هم كه در آن سعى بشناساندن ايمان درست و استوار كرده و بسال 1062 بپايان رسانيده است ، مىتوان درشمار كتابهاى اخلاقى دينى
هامش
( 1 ) - فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مجلس شورى ج 3 ، ص 47 - 49 ؛ فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ج 1 ص 20 - 21 .
( 2 ) - فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 3 ص 641 .