يوسف عامرى نيشابورى ( م 381 ه ) است « 1 » و ابو على الخازن احمد بن محمد معروف به ابن مسكويه ( م 421 ه ) « 2 » دومين استاديست كه دربارهء آن سخن گفته و آن را از هوشنگ پيشداد دانسته و دربارهء كيفيت بدست آمدن آن در دوران خلافت مأمون عباسى نيز شرحى نوشته است « 3 » . متن عربى اين كتاب يعنى الحكمة الخالدة بسال 1952 ميلادى در مصر بطبع رسيده است . در اين متن عربى اندرزهاى حكيمانهء بزرگان ايران باستان با حكمت اهل هند و عرب و روم و مسلمانان نقل شده است . اين كتاب را نخستين بار تقى الدين محمد بن شيخ محمد الارجانى التسترى ( - تقى شوشترى ) معاصر جهانگير پادشاه ( 1014 - 1037 ه ) بنام جاويدان خرد بپارسى درآورد ؛ و بار ديگر ابن حاجى شمس الدين محمد حسين حكيم معاصر عالمگير اورنگ زيب پادشاه ( 1069 - 1118 ه ) بنام انتخاب شايسته خانى ترجمه كرد .
تقى شوشترى ، نخستين گزارندهء اين كتاب ، از شاعران و اديبان دربار جلال الدين محمد اكبر پادشاه ( 963 - 1014 ه ) بود و از آن پادشاه دستور يافته بود تا شاهنامهء استاد ابو القاسم فردوسى را بنثر بنويسد . و بعد از اكبر قسمتى از دوران جهانگيرى را درك كرده و بخدمات ديوانى گماشته شده بود و در عهد همان پادشاه بدرود حيات گفت . او خود را در مقدمهء جاويدان خرد از خدمتگزاران جهانگير معرفى نموده و گفته است كه بفرمان آن پادشاه بترجمهء كتاب ياد شده پرداخته است « 4 » . مطالب كتاب جاويدان خرد بدينگونه
هامش
( 1 ) - كتاب السعادة و الاسعاد بكوشش مرحوم مجتبى مينوى بسال 1336 شمسى در تهران چاپ شد .
( 2 ) - دربارهء او و اثرهايش بنگريد بتاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ، دكتر صفا ، چاپ سوم ، تهران 1346 ص 200 - 202 .
( 3 ) - خلاصهء اين شرح در حاشيهء ص 260 ببعد ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى اته بقلم آقاى دكتر غلامحسين صديقى آمده است .
( 4 ) - دربارهء او بنگريد بتاريخ بداؤنى ، ج 3 ص 256 ؛ رياض الشعراء و إله داغستانى نسخهء -