و
كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ
كه عبارت از زوال و از بين رفتن نيروى جوانيست و دورى روح از جسد در آيه
إِنَّكَ مَيِّتٌ
وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ - الزمر / 30 گفتهاند معنايش اينست كه در آيندهخواهى مرد كه آگاهى بر اين امر است كه هر كسى ناچار از مرگ است چنان كه گفته شده -
و الموت حتم في رقاب العباد - « 1 » .
هامش
( 1 ) جاى تاسف است كه ابن اثير در النهايه تمام نظرات راغب رحمة اللّه را در مورد موت پنجگانه نقل كرده ولى بدون ذكر نام راغب ( النهايه 4 / 369 ) و اين كار از نظر ادب و فرهنگ عملى ناجوانمردانه است .
مصراع فوق كه ميگويد - رسيدن مرگ به همه مردم حتمى است - موضوعى است كه تمام شعرا و حكما در اين باره سخن گفتهاند زيباترين و حكيمانهترين آنها اشعارى است كه ابو الحسن تهامى در مرثيه و شهادت فرزندش در شصت بيت سروده است كه براستى جاى يادآورى است ميگويد .حكم المنية فى البريّة جار * ما هذه الدّنيا بدار قراربنيا يرى الانسان فيها مخبرا * حتى يرى خبرا من الاخبارفرمان مرگ در ميان انسانها جارى است .
زيرا اين جهان جاى ماندن نيست .
در حالى كه انسانى خبر دهنده است .
ناگهان تو او را و مرگش را در اخبار ميشنوى .و مكلّف الايّام ضدّ طباعها * متكلّب فى الماء جذوة نارو العيش نوم و المنيّة يقظة * و المرء بينهما خيال ساركسى كه از روزگار خلافش را بخواهد مثل كسى است كه از آب آتش .