(
عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ
- 75 / نحل ) ( كه اشاره به همانگونه بندگان است كه توانايى بر چيزى ندارند ، و اسلام با سهمى از مصرف درآمد زكات آنها را آزاد مىكند .
دوّم - عبد و بندهاى كه با ايجاد و آفريده شدنشان بندهء خدايند كه جز از سوى خدا نيست و همانست كه در آيه :
(
إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً
- 93 / مريم ) ( در آسمانها و زمين كسى نيست مگر اينكه به سوى خداى رحمن به بندگى آمدنى هستند ) .
سوّم - عبد بودن با عبادت و خدمت كه مردمان در اين گونه عبد بودن دو قسمند : 1 - عبدى كه عبادتش براى خدا مخلصانه و خالص است و مقصود آيات :
(
ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كانَ عَبْداً شَكُوراً
- 3 / اسراء ) (
نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ
- 1 / فرقان ) (
عَلى عَبْدِهِ الْكِتابَ
- 1 / كهف ) (
إِنَّ عِبادِي
لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ - 42 / حجر ) (
كُونُوا عِباداً
لِي - 79 / آل عمران ) (
إِلَّا عِبادَكَ
مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ - 40 / حجر ) (
وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ
بِالْغَيْبِ - 61 / مريم ) (
وَ عِبادُ
الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً - 63 / فرقان ) (
أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي
ليلا - 77 / طه ) (
فَوَجَدا عَبْداً مِنْ عِبادِنا
- 65 / كهف ) همانگونه بندگى و پرستش است . 2 - عبد و بندهء دنيا و اعراض دنيا كه پيوسته در خدمت دنيا و غرق در دنيا است « 1 » و همان است كه در حديثى دربارشان فرمود :
هامش
( 1 ) و اين بندگان دنيا همان نوع چهارمى است كه قبلا بيان شد .