در آيه : (
وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً
- 66 / انفال ) .
و (
وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا
فِي الْأَرْضِ - 5 / قصص ) خليل رحمه اللّه گفته است : الضُّعْف با ضمّه حرف ( ض ) ناتوانى بدنى است و - الضَّعْف - با فتحه حرف ( ض ) نارسايى در عقل و رأى است ، و از اين معنى است :
آيه : (
فَإِنْ كانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهاً أَوْ ضَعِيفاً
- 282 / بقره ) « 1 » جمع ضَعِيف - ضِعَاف و ضُعَفَاء - است ، خداى تعالى گويد :
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ
- 91 / توبه ) « 2 » اسْتَضَعَفْتُهُ : ناتوانش يافتم .
و در آيه : (
وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ
مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ - 57 / نساء ) « 3 » و در آيات :
(
قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ
- 97 / نساء ) « 4 »
هامش
توانايى گرفتن آن را از مگس ندارند به راستى كه چون ناتوان طالبانى و چه ناتوان مطلوبى .
( 1 ) در بارهء شهادت نوشتن در قرض دادن است مىگويد : اگر كسى كه حقّ با اوست نادان و در رأى ناتوان است و املاء كردن نمىداند سرپرست وى به عدالت املاء كند و دو مرد در اين امر گواه گيريد .
( 2 ) اشاره به گسيل داشتن مسلمانان به جنگ است كه عدّهاى با بهانههاى دروغين مىخواستند به جنگ نروند كه خداوند در آيهء فوق آنهايى كه ضعيف و بيمار و تنگدستند و نمىتوانند هزينه جنگ يا شمشير و زرهاى فراهم كنند استثناء مىكند كه گناهى برايشان نيست در صورتى كه پند خداى و رسول و نيكان را كه در راه خدايند بپذيرند -وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ: خداى آمرزنده و بخشايشگر است .
( 3 ) اين آيه تأكيد صريح و روشنى و حتّى تهديدى است براى كسانى كه مىتوانند در راه خدا با دنيا پرستان كه حيات آخرت را به دنيا مىفروشند مبارزه كنند كه مىگويد : شما را چه شده است كه در راه خدا و رهايى مستضعفين از مرد و زن و كودك يعنى كسانى كه خدا پرستند و از خدا و ولىّ و رهبرى نصرت و پيروزى مىطلبند آنها را يارى نمىكنيد و براى نجاتشان نمىكوشيد . در حديثى از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آمده است كه فرمود : « انّ اللّه ليبغض المؤمن الضّعيف » يعنى خداوند ايمان ضعيف را دوست ندارد كه ضعف ايمان به سستى در امور و عبادات مىانجامد .
و در حديثى ديگر آمده است كه فرمود : « اتّقوا اللّه فى الضّعفين » . يعنى در بارهء يتيمان و زنان ، تقوا پيشه كنيد و از خداى پروا داشته باشيد كه حقّشان ضايع نشود ، اين حديث مؤيّد خطبه حجّة الوداع و سفارش پيامبر عزيز اسلام در بارهء دو گروه يتيمان و زنان است كه متأسّفانه در جامعه به اصطلاح متمدّن و غرب و شرق شخصيّت زنان با ابزار توليد و كيفيّت توليد كرد آنان سنجيده مىشود و اسلام اين امر جاهلى را بشدّت محكوم مىكند . ( مجمع البحرين 5 / 86 ) .
( 4 ) تمام آيه چنين است : كسانى را كه فرشتگان قبض روح مىكنند و آنها ستمگر به خويش بودهاند .