(
فَلَمَّا كَشَفْنا عَنْهُ ضُرَّهُ
مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّهُ - 12 / يونس ) ( همين كه ضرر و محنتش را از او برداشتم چنان در مىگذرد كه گويى ما را در سختىاى كه به او رسيده بود به كمك نخواسته بود ) .
( ضَرَّهُ ضُرّاً « 1 » : گزند و ضرر را به سوى او جلب كرد و كشاند .
در آيه : (
لَنْ يَضُرُّوكُمْ
إِلَّا أَذىً - 111 / آل عمران ) « 2 » در اين آيه مؤمنين را بر كمى زيان و ضرر كه از جانب دشمنانشان مىرسد آگاه مىدهد و آنها را ضررى كه به ايشان خواهد رسيد تأمين و اعتماد خاطر مىدهد مثل ، آيات :
(
لا يَضُرُّكُمْ
كَيْدُهُمْ شَيْئاً - 102 / آل عمران ) « 3 » (
وَ لَيْسَ بِضارِّهِمْ
شَيْئاً - 10 / مجادله ) (
وَ ما هُمْ بِضارِّينَ
بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ - 102 / بقره ) (
وَ يَتَعَلَّمُونَ ما يَضُرُّهُمْ
وَ لا يَنْفَعُهُمْ - 102 / بقره ) ( چيزهايى آموختند كه زيانشان مىرساند و سودشان نمىدهد ) .
خداى تعالى گويد : (
يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَضُرُّهُ
وَ ما لا يَنْفَعُهُ - 12 / حجّ ) ( چيزى را غير از خداى مىخواند و پرستش مىكند كه سودى و زيانى برايش ندارد ) .
هامش
( 1 ) ضرّ - با فتحه اوّل مصدر است يعنى زيان ديدن . اضرّ به متعدّى است و با ضمّه ( ض ) يعنى فقر و فاقه و بدحالى است ، ثلاثى آن هم بدون حرف ( ب ) و با حرف ( ب ) متعدّى مىشود ، مثل ضرّه و ضرّ به آزار و ضرر و زيانش رسانيد ، مثل : اضرّ و أضر به : زيانش زد .
ازهرى گويد : هر چه كه از تنگدستى و سختى و سوء حال در بدن باشد ضرّ - با ضمّه اوّل است و هر چه ضدّ سود و منفعت باشد - ضرّ - با فتحه حرف اوّل است و در قرآن( مَسَّنِيَ الضُّرُّ- 83 / انبياء ) يعنى بيمارى به من رسيده است ، و بهر كمبودى در اجسام واژه - ضرر - اطلاق مىشود .
ضرورت - اسمى از اضطرار و ناچارى يا نياز است .
( مصباح المنير 2 / 6 - تهذيب اللّغه ) .
( 2 ) كسانى كه از دين خارج و فاسقند هرگز شما را زيانى و آزار و اذيّتى زياد نخواهند رساند و اگر با شما بجنگند به شما پشت مىكنند و مىگريزند .
( 3 ) تمام آيه چنين است : اگر شما پايدار باشيد و پرهيزكارى پيشه كنيد از كيد و مكرشان زيانى به شما نمىرسد كه خداوند به آنچه مىكنيد محيط است .