صمم
: الصَّمَم : كرى و از بين رفتن حسّ شنوايى و كسى كه حق را نمىشنود و نمىپذيرد با اين واژه توصيف مىشود ، در آيات :
(
صُمٌّ
بُكْمٌ عُمْيٌ - 18 / بقره ) ( در پذيرفتن حقّ ، كران ، گنگان ، و كورانند ) (
صُمًّا
وَ عُمْياناً - 73 / فرقان ) « 1 » .
(
وَ الْأَصَمِّ
وَ الْبَصِيرِ وَ السَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيانِ - 24 / هود ) .
( آيا كسى كه نمىشنود با كسى كه بصيرت دارد و مىشنود مساويست ) ؟
(
وَ حَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَ صَمُّوا
ثُمَّ تابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَ صَمُّوا - 71 / مائده ) « 2 » .
هر چيزى كه صدايى نداشته باشد به ناشنوا تشبيه شده است و لذا گفته شد :
صُمَّتْ حصاة بدمٍ : خون آنقدر زياد شد كه اگر سنگى در آن بيندازند صدايى و حركتى از آن برنمىخيزد .
ضربةٌ صَمَّاءُ : ضربتى هلاك كننده ( كه گويى صدايى ديگر از طرف برنيايد ) صَمَّة : دليرى كه چون قوى است صداى ضربه زدن به خود را احساس نمىكند .
هامش
چون نماز سپاس حقّ و ستايش او در برابر نعمتهاى كران ناپيداى او است پس مىگوييم : (صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ- 7 / حمد ) تمام نفسهاى ما بايستى در صلاة و نماز بر او باشد ، و مىبينيم در سورهء مؤمنون همانطور كه راغب اشاره كرد تكرار نماز با - يحافظون - و در سورهء معارج به (الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ- 23 / معارج ) اشاره شده اينجاست كه عجز و ناتوانى بنده در برابر نعمتهاى خداى ظاهر مىشود و از قصور خود به حالت استغفار درمىآيد و چون حضرت سجّاد و ساير اولياء و عرفاء با توجّه و زارى مىگويند : نه اينكه سياست نتوانيم ، كه زبانمان از ثنايت الكن است و از تصور آن گنگ و ناتوان .
( 1 ) قسمتى از آيهاى است در سورهء فرقان كه جهان فراخناى انديشه رشد يا بندهعِبادُ الرَّحْمنِرا وصف مىكند و مىگويد :وَ الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْها صُمًّا وَ عُمْياناً: بندگان خداى رحمن كسانى هستند كه هر گاه آيات خدا بر آنها يادآورى شود كر و كور بر آن نيفتند بلكه با تفكّرى كه در آنها مىكنند از شكوه و عظمت آن آيات سرسرى نمىگذرند .
( 2 ) در بارهء اسرائيليان است كه پياپى پيامبران را تكذيب مىكردند و مىكشتند ، پنداشتند كه كارشان فتنهاى نيست ، از ديدن حقايق كر و كور شدند سپس توبه كردند و خداوند توبهشان را پذيرفت مجدّدا بيشتران به همان اعمال فتنهانگيز گذشته بازگشتند و از دريافت حقّ كر و كور شدند (وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ) .