خلقت اوّليهء خود را به ياد نمىآورد تا براى پذيرفتن به بازگشتن در قيامت استدلالى باشد ؟
همينطور آيات :
قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ
- 79 / يس
وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ
- 27 / روم آيهء
وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ
- 45 / عنكبوت يعنى : ياد خداوند براى بندهاش بزرگتر از ذكر بنده براى اوست و اين آيه تشويقى است بر ذكر و يادآورى زياد خداى تعالى « 1 » .
الذِّكْرَى : يعنى ذكر زياد كه از واژهء - ذكر - رساتر و بليغتر است خداى تعالى گويد :
رَحْمَةً مِنَّا وَ ذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ
- 43 / ص و
وَ ذَكِّرْ
فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ - 55 / ذاريات و در آيات فراوان ديگر .
التَّذْكِرَة : يعنى آنچه را كه بوسيلهء آن چيزى به ياد مىآيد و از دلالت و امارت يعنى
هامش
محسوسى كه قابل ذكر انسان بودن در زمين و در ميان موجودات باشد نداشته و قبل از آفرينش محسوس او از خاك يا نطفه چيزى نبوده كه قابل ذكر باشد و بنا بگفتهء شيخ طريحى - و لم يكن تقدير ايضا ، اى نقشه موجودا في اللّوح المحفوظ - در لوح محفوظ هم حكم و تقديرش يا نقش وجوديش موجود نبوده است .
( 1 ) جلال الدّين مولوى گويد :ذكر آرد فكر را در اهتزاز * ذكر را خورشيد اين افسرده سازاينقدر گفتيم باقى فكر كن * فكر اگر جامد بود رو ذكر كنآنچنانكه غوك اندر آب جست * تا در آب از زخم زنبوران برستمىكند زنبور بر بالا طواف * چون برآرد سر ندارندش معافآب ذكر اللّه و زنبور اين زمان * هست ياد آن فلانه آن فلاندم بخور در آب ذكر و صبر كن * تا رهى از فكر و سوداى كهنفكر كن تا وا رهى از فكر خود * ذكر كن تا فرد گردى از جسدذكر گو تا فكر رو بالا كند * ذكر گفتن ، فكر را و الا كندذكر حقّ پاك است و چون پاكى رسيد * رخت بر بندد برون آيد پليدچون در آيد نام پاك اندر دهان * نى پليدى ماند و نى آن دهانلا جرم هر ذرّه زود آرد خوشى * نيستشان از ياد كردن سركشىنام او را مىشنو بى امتحان * از زبان جمله ذرّات جهانلب لباب مثنوى ص 347 .