دوّم - ديدن با وهم و تخيّل مثل - ارى انّ زيدا منطلق : خيال مىكنم كه زيد رفته باشد ، مثل آيه : (
وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا
- 50 / انفال ) .
سوّم - ديدن با تفكّر و انديشه ، مثل آيه : (
إِنِّي أَرى
ما لا تَرَوْنَ - 48 / انفال ) .
چهارم - ديدن و ادراك با عقل و خرد و بر اين معنى آيه : (
ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى
- 11 / نجم ) و همين طور آيه : (
وَ لَقَدْ رَآهُ
نَزْلَةً أُخْرى - 13 / نجم ) نيز حمل و تعبير شده است .
( قلب او آنچه را كه ديد دروغ ندانست چرا با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در بارهء آنچه كه مىبيند ستيزه مىكنيد او بار ديگر نيز فرشته را ديد ) .
فعل رأى ، اگر متعدّى به دو مفعول شود اقتضاى معنى علم و دانش دارد مثل آيات (
وَ يَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ
- 6 / سباء ) و (
إِنْ تَرَنِ
أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ 39 / كهف ) ( اگر علم دارى كه من از تو كمترم ) أَ رَأَيْتَ - مثل - أَخْبِرْنِي است يعنى به من بگو و خبر ده كه گاهى ضمير ( ك ) به آخر آن افزوده مىشود و حرف ( ت ) در حالت تثنيه و جمع و تأنيث به حال خود باقى است فقط ضمير ( ك ) تغيير مىكند .
مثل آيات : (
أَ رَأَيْتَكَ
هذَا الَّذِي - 62 / اسراء ) و (
قُلْ أَ رَأَيْتَكُمْ
- 40 / انعام ) .
اما در آيات : (
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى
- 9 / علق ) و (
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما تَدْعُونَ
- 4 / احقاف ) و (
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ
71 / قصص ) و (
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كانَ
- 52 / فصّلت ) و (
أَ رَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنا
- 63 / كهف ) .
همهء اين آيات در معنى آگاهى و هشدار است ( آيا نيستيد ، آيا نمىدانى - آيا نمىدانيد ) .
الرَّأْي : باور و اعتقاد نفسانى در بارهء دو امر نقيض كه قبول يكى از آنها در ظنّ و گمان غلبه دارد و بر اين معنى است آيه : (
يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ
الْعَيْنِ - 13 / آل عمران ) يعنى :
بنا به حكم مشاهده و ديدن ، چنان مىپنداشتيد كه هر دو گروه ( مؤمن و كافر ) همانند و در سخن مىگوئى :
هامش
فرمان مىدهد .