همين آشفتگى براى تحصيل عايدى دولت ، من ناگزير محبس مخصوصى در تهران ايجاد كردم تا بتوان متمردين را پس از تحقيق و بازجويى و اثبات گناه در آن محبس توقيف كرد .
شوستر مىنويسد همينكه آرامش نسبى پديد آمد ، بر آن شدم كه ماليات املاك اعيان و بزرگان را وصول كنم . دادن ماليات براى اشخاصى چون علاء الدوله ، سپهدار و فرمانفرما ، سخت دشوار بود . فرمانفرما موضوع را در هيأت دولت مطرح و براى رهايى از قيد ماليات از دولت استمداد جست و از شدت ناراحتى گريست . سپهدار از مفاخر و خدمات گذشتهء خود سخن گفت و انتظار داشت نهتنها او ، بلكه اولاد و احفادش به پاس كمك او به آزادىخواهان ، سالها از پرداخت ماليات معاف باشند . ولى در نتيجه مقاومت شوستر ، اين دو فئودال بزرگ ناگزير قسمت اعظم بدهى خود را به خزانهء دولت تسليم كردند . . . پس از اندكزمانى ، متوجه شدم كه اگر تمام عوارض ماليات داخلى وصول شود ، خزانه سالانه 6 ميليون تومان كسر خرج خواهد داشت . براى حل اين مشكل ، چارهاى جز كاستن از ادارات و سازمانهاى زايد نداشتم . سعى نمودم كه وزرا را مجبور كنم تا بودجهاى براى ضروريات خودشان ترتيب دهند . چون آنها به معاذير مختلف از اين كار سرباز زدند ، من خود براى تنظيم كارها براى هريك از وزارتخانهها ، بودجهاى فرضى در نظر گرفتم . و مخصوصا به وزارت جنگ كه بيش از ساير وزارتخانهها شكايت داشت ، نشان دادم كه ممكن است با دو ميليون تومان ، افواج و قشون كامل و منظمى كه عبارت از 15 هزار نفر باشد ( مركب از پياده ، سوار و توپخانه ) ترتيب داد . در حالى كه وزارت جنگ براى ادارهء آن سازمان نامرتب ، و افواج گرسنه و برهنه 7 ميليون تومان مطالبه مىكرد .
چون آنها با منطق من موافقت نكردند ، ناچار من به وسيلهء مستوفى خزانه ، حقوق افواج و سربازها را دادم . ولى از دادن حقوق به مفتخورها نظير جنرال آجودان ، صاحبمنصبان ارشد ، مستشاران ، دادستان و امثال اينها سرباز زدم . آنها نيز قسم خوردند كه مرا تلف كنند و آخر ، قشون را عليه من تحريك كردند . يكى ديگر از اقدامات من براى تعديل بودجه اين بود كه از هيأت دولت خواستم كه بر ترياك و مشروبات الكلى و دخانيات مالياتهاى جديدى وضع كند و در دادگسترى به اسناد و مدارك تمبر بزند و دول خارجه را مجبور كنند كه در تعرفهء گمركى به نفع ايران تجديد نظر كنند و در داخل كشور از گرفتن گمرك خوددارى كنند . همچنين پيشنهاد كردم تدابيرى براى خريدن و قطع مستمريها ، كه تحميل سنگينى به بودجهء دولت بود بينديشند .
علاوه بر اين براى سروسامان دادن به وضع عمومى كشور و تشخيص بنيهء مالى و اقتصادى مملكت ، مساحت كردن اراضى ، سرشمارى از نفوس مملكت ، تعيين ملاك و مأخذ معينى براى مطالبهء ماليات ، تشخيص مساحت جنگلها و معادن و اراضى خالصه به غير سربازخانهها ، و خريد اسلحه ، ترميم و اصلاح جادهها و كشيدن راهآهن و مبارزه با محتكرين ، جزو اصولى بود كه
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 1190
مساهمون: مرتضى راوندى
ص١١٩٠