سال پيش به اين طرف شدت و خشونت رفتار دولت با مردم كم شده بود ، اما اكنون به بهانهء ماليات جنگ ، مالياتهاى بسيار زيادى از مشاغل و اشخاص مىگيرند . گرفتن ماليات با بدرفتاريهاى اسفانگيز همراه است ، مردم قزوين به مسجد پناه بردهاند .
گماشتگان حاكم با اينكه خود ايرانى هستند ، جمعيت زياد را به زور از مسجد بيرون راندهاند .
اين بدرفتارى در مورد زنان و كودكان از حد گذشته است . بزرگترين روحانى شهر را چوب زدهاند .
نارضايى شديدى در اصفهان و در بازار تهران نمايان است . حكومتى كه هميشه به بازرگانان نيازمند است ، اينبار ، با بىاحتياطى وصفناپذيرى . . . بازرگانان را مثل ديگران در فشار گذاشته است . نتيجهء اين كار اين است كه فردا قرض از اين طبقه كه در اينجا تنها دارندهء پول نقد هستند به وسيلهء دولتى كه هميشه مجبور است دست خود را به سوى آنان دراز كند ، بسيار دشوار خواهد شد .
در كاشان نيز از گرفتن مالياتهاى اجبارى خوددارى نكردهاند . چهار نفر از يهوديان توانگر شهر را توقيف كرده و اينجا آوردهاند . آنچنانكه شهرت دارد ، بدون اطلاع شاه و صدراعظم آنان را زير شكنجههاى جسمى قرار مىدهند تا پولهايى را كه حاضر به دادن آنها نيستند ، از آنان بگيرند .
رئيس نظميه يا كلانتر شهر مشغول چانه زدن با صدراعظم است تا دستور تبعيد دستهجمعى يهوديان پايتخت را از او بگيرد . كلانتر در ازاى اين لطف سه هزار تومان ( 36000 فرانك ) مىپردازد . مىگويند كه او در كار دادوستد زمينها و خانههاى يهوديان است . عدهاى از يهوديان كوشيدهاند تا به سر طويلهء پادشاهى ، كه پناهگاهى بشمار مىرود بگريزند ، اما آنان را به زور از آنجا راندهاند . در هرات ، يهوديانى كه اهل مشهد بودهاند ، اما ساليان دراز بيرون از خاك ايران زيسته و به دين اسلام درآمدهاند ، به وسيلهء فرماندهء عساكر شاهزاده سلطان مراد ميرزا بازداشت شدهاند ؛ پس از آنكه با خشونت بسيار از آنان غرامت گرفتهاند ، طناب به گردن ، روانهء خراسانشان كردهاند . بسيارى از زنان و كودكان در راه تلف شدهاند . شمارهء اينان بيش از كسانىست كه به سبب قحطى در اين سرزمين غارت شده و از ميان رفتهاند . بخشى از ساكنان هرات براى فرار از دست ايرانيان ، از طرفى و براى يافتن خوراكى از طرف ديگر ، به كوهها گريختهاند .
خلاصه آنكه بىنظمى و اغتشاش از بدترين روزهاى حكومت فتحعلى شاه نيز به مراتب بيشتر
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 1156
مساهمون: مرتضى راوندى
ص١١٥٦