« . . . كشتى كلانى ترتيب داده بر بالاى آن شروع در ساختن مقابلكوب نمود . و چون مقابلكوب مرتفع گشت و يك كشتى طاقت حمل آن نياورد ، يك كشتى ديگر از اين طرف و يك كشتى از آن طرف آورده به كشتى اوّل بسته مقابلكوب را ديگر باره مرتفع ساخت . و به همين طريق هرگاه كشتى طاقت حمل نياوردى به كشتى ديگر امداد نمودى . تا آنكه سركوب قلعه طيار شده بيكبار مقابلكوب را به قلعه متصل ساخت و قلعه مفتوح گشت . . . » ( طبقات اكبرى ، ج 2 ، ص 41 ) و صاحب مخزن افغانى گويد : « . . .
رومى خان كه مير آتشبازى و توپخانهء پادشاهى بود ، در دريا سركوبها ساخت و اهل قلعه را زبون كرد . مردم درون بنابر ضرورت صلح نمودند و قلعه را حوالهء گماشتههاى پادشاهى كردند » ( ص 96 ) .
104 ) رهتاس نام دو قلعه است : يكى همين قلعه است واقع در بهار كه در سال 945 به دست شير شاه افتاد ، و ديگرى را خود شير شاه در تصرّف جهيلم به پنجاب بنا نهاد . و اين زمانى بود كه همايون شاه پس از مأيوس شدن از سلطنت هند به طرف سند حركت كرد : « . . . شير شاه در لاهور آمده ، عروس ملك را بىمنازعى در كنار گرفت . . . و هيبت خان را فرمود كه به مسكن كوكهران - كه مأواى رهزنان بود - قلعهاى بنا نمايد .
خان مذكور به زرريزى آن قلعه را كه نظير ندارد تمام ساخته رهتاس نام نهاد » ( تاريخ شاهى ، ص 205 ) و در تاريخ فرشته ( ص 424 ) آمده است : « شير شاه كوهستان بندنه و حوالى كوه بالنات - كه از ممالك بلوچيان بوده - را ملاحظه كرده در جايى كه قلعه ضرور بود طرح قلعه انداخت و موسوم به رهتاس كرد » .
105 ) شاهم خان « از امراى قديم اين دودمان [ اكبر شاهى ] است ، و در سلك امراى دوهزارى انتظام دارد » ( طبقات اكبرى ، ج 2 ، ص 434 ) . « شاهم خان به حسن پرستارى و خدمتگزينى در عهد عرش آشيانى به پايهء امارت رسيد . . در سال سى و دوّم [ الهى ] موافق منصب سههزارى در سركار گدهه تيولش مقرّر گرديد و بعد از آن به حكومت دهلى مورد نوازش خسروى گشت . . . سال چهل و پنجم [ الهى ] ، ذيحجهء سنهء هزار و نه
اكبرنامه ( تاريخ گوركانيان هند ) ( فارسي ) — صفحة 579
مساهمون: ابو الفضل مبارك
ص٥٧٩