هرچند كه در اين مسئله با ديگر صاحبنظران موافق نيستم ، ولى به عقيدهء اينجانب براى اصلاح سريع ايران نبايد درصدد نقشههاى بزرگ افتاد كه جز شكست نتيجهاى نخواهد داشت . پروژههاى عالى از قبيل كشيدن خط آهن از شمال به جنوب و از شرق به غرب و مجهز كردن اين سرزمين با زرهى از كارخانهها و كارگاهها فقط به اتلاف مال منجر خواهد گرديد ، و بانىهاى چنين نقشههائى را مآلا بدنام خواهد ساخت .
اعطاى عجولانهء امتيازات براى ساختن و پرداختن همه قسم اقلام وارداتى و صادراتى كه در زير آسمان يافته مىشود از تلفن تا تنباكو و از گلاب تا ميز رولت متضمن نفعى پايدار نيست و از اين قبيل كارها غالبا جز انباشتن كيسهء مباشران آن هدفى درميان نخواهد بود . با شروع تعقيب اقدامات از راههاى آزموده و معلوم ، سرمايه بهتر و آسان در جريان خواهد افتاد و صنايع سريعتر پيشرفت خواهد كرد . همين نظر راجع به راههاى ارتباطى داخلى نيز وارد است .
در بسيارى از نقاط بايد راههاى مالرو مقدم بر جاده و جاده مقدم بر خط آهن ساخته شود ، خرج كردن صدها ليره در فلانجا بر تلف ساختن هزاران ليره در محل ديگر بمراتب ارجح است . بايد سرمايهء ايرانى در احيا و بهرهبردارى از منابع ايران صرف شود ، زيراكه امتيازات انحصارى مالى كه بسود خارجىها باشد حقد و حسادت توليد خواهد كرد و مردم خواهند پنداشت كه قصد چپاول درميان است . نبايد از نظر دور داشت كه در ضمن برانگيختن وسايل انتفاع در يك جا يا نقطهء ديگر لازم است پايه و اساس استوارى هم گذاشت كه درك فوايد اين قبيل كارها را ساده و آسان سازد و سبب تقدير و امتنان عمومى شود .
در سابق خاطرنشان كرده بودم كه مردم هنوز از نعمت تربيت هيچ بهرهمند نشدهاند و گرفتار تباهى محيطاند . تمدن در ميان ايشان فقط از طريق تعليم در مدرسه تعميم خواهد يافت . رعايت قانون و احترام نسبت به قراردادها و عهود و ايمان بدرستى با تأسيساتى كه اين مقاصد را تأمين كند ميسر خواهد گرديد .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 754
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٧٥٤