جانشين
اگر هرگونه ترديدى از اين بابت درميان باشد شكى نيست كه در پيش گرفتن رفتارى كه آشفتگى سياسى را بيشتر و كار تحريك و آشوب را آسانتر كند جز زيان اثرى نخواهد داشت . بسيارى از نويسندگان با ابراز اطمينان چنين وانمود مىكنند كه بعد از درگذشت شهريار فعلى آشفتگى عمومى پديد خواهد آمد و به احتمال قوى مدعيان متعدد براى تصرف تختوتاج خواهند كوشيد و حتى گفتهاند كه بايد ديد كدام مدعى مشمول التفات يك طرف و كدام موردعلاقهء طرف ديگر است ، همسايهء شمالى چهكسى را در نظر دارد و عامل جنوبى از كه حمايت خواهد كرد . هر اقدامى كه سبب تشويق دعاوى كاذب شود و يا عدولى از راه و رسم معلوم موروثى باشد ممكن است مملكت را به هرجومرج بزرگ گرفتار و زمينه را براى عناصرى كه خيال حمله و تجاوز دارند آماده سازد . قدر مسلم اين است كه روس و انگليس كه نيرومندترين عوامل خارجى بشمار ميروند هرگاه با عزم كامل از وليعهد قانونى طرفدارى كنند اگر حتى روزى هم بيش تا درگذشت حضرت شهريارى در پيش نباشد ، به عقيده من باز نه امنيت و نه سرنوشت تختوتاج هيچ در خطر نخواهد بود .
سيرت ايرانى
حال اگر از توصيف وضع عمومى بشرح سيرت خصوصى مردم ايران بپردازم و بكوشم كه از راه و رفتار زندگى روزانهء ايشان نكتههائى دريابم نتيجهء اين بررسى بعد از سنجش و قياس همهء صفات آنها باز مثبت و مساعد خواهد بود .
اخلاق ايرانيان جنبههاى متفاوت متعدد حيرتآورى دارد كه در نزد ديگر اقوام همهء آنها بهندرت باهم جمعشدنى است . ايشان نسل و نژادى خوشآيند ، واجد آدابى آراستهاند و منشى نجيبانه و اشرافى دارند ، از لحاظ طبع و نهاد مستعد تهييج و در محاوره و صحبت هوشمند و باذكاوت و در رفتار و سلوك نيك زيركاند و اگر هم دل نرم و نازكى دارند كه به اعتقاد من دارند مغزشان ناتوان نيست . در ريا ماهرند و گرفتار آفات تباهى و فساد شدهاند و صفت استوارى و دلاورى را از دست دادهاند .
با اقوامى كه در پيرامون ايشانند با كرد خشن و افغانى متكبر و ترك عبوس و هندى