بزرگترين رودخانههاى ايران بشمار مىرود و سرحد بين حوزههاى متفاوت طوايف متعدد است رودخانهء كارون به سوى جنوب و زايندهرود به سمت مشرق جارى است كه اولى به خليجفارس مىريزد و دومى نيز از زير طاقهاى پل اصفهان مىگذرد .
در قلههاى به نام هفتتن ( كه گويا هفت نفرى منظور است كه اولين و آخرين بار تا قلهء آن رفتهاند ) سرچشمههاى اصلى كارون واقع شده است . چهارده ميل پائينتر چشمهء بسيار جالبنظر زردكوه قرار دارد كه « استك » و « بانو بيشاپ » به آنجا رفتهاند و اهل محل اشتباها سرچشمهء كوهرنگ يا كارون مىنامند .
از شكافى كه در تختهسنگ عريانى است آب با فشار پرشكوهى خارج مىشود و غرشكنان به حوضى كه به ارتفاع چهل پا در پايين واقع است فرو - مىريزد . از آنجا رودخانه با حدت تمام در مجراى اصلى خود تا پنج ميلى امتداد دارد و بعد از آن تا شوشتر كه به خط مستقيم هفتاد و پنج ميل مىباشد و سپس در مسير پيچوخمدار تا 250 ميل از ميان عالىترين چشمانداز كوهستانى جهان سير مىكند و در خلال اين جريان تا 9000 پا سقوط مىنمايد . پهناى متوسط معمولى آن حتى در مسير عليا 50 تا 100 يا رد است ، ولى گاهى در بين گردنههائى دچار تنگنا مىشود كه ديوارههاى سنگى چندضلعى آن 1000 تا 3000 پا ارتفاع دارد و از آنجا بهصورت نوار سبزفام دائمى در جلگه فرومىريزد و در نقطهاى به نام على كوه تمام آب آن در شكافى كه فقط نه پا عرض دارد متراكم مىگردد .
در مسير 100 ميل اولى رودخانهء كارون به سمت جنوب شرقى جارى است ، بعد با انحرافى شديد به جنوب غربى جارى مىشود و بهصورت مجراى پنجاه ميلى از ميان رشتههاى متقاطع كوهستانى مىگذرد و باز صد ميل ديگر در جهت شمال غربى بر خلاف مسير اصلى ، ولى در موازات آن سير مىكند و سرانجام به طرف جنوب در تنگههايى كه ويرانههاى دو بناى ساسانى مشرف بر آن است به دشت عقيلى وارد مىشود ، سپس به وسيلهء گردنهء ديگر به كوه فدلك يا صخرهء شنى در بالاى شوشتر وارد صحراى خوزستان مىگردد .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 382
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٣٨٢