جدل باصطلاح حكما باشد ، يعنى دليلي كه مبناى آن بر مقدّمات مشهوره يا مسلّمه نزد خصم باشد نه بر مقدّمات يقينيّهء برهانيّه ، وبر هر تقدير ظاهرست كه بسيار آن بىغلط نمىشود وصاحب آن از آن أيمن نبايد بود .
8116
من كثر مقاله لم يعدم « 1 » السّقط .
هر كه بسيار باشد سخن گفتن أو نيست نيابندهء خطا ، يعنى نمىشود كه خطا نكند .
8117
من لزم الاستقامة لم يعدم السّلامة .
هر كه لازم باشد استقامت را يعنى راه راست را واز آن بدر نرود نيست نيابندهء سلامت يعنى البتّه دريابد آنرا وبا آن باشد .
8118
من لزم الصّمت أمن الملامة .
هر كه لازم باشد خاموشى را واز آن جدا نشود أيمن باشد از سرزنش وملامت .
8119
من أشفق على نفسه لم يظلم غيره .
هر كه بترسد بر نفس خود ستم نكند بر غير خود ، زيرا كه در ستم بر غير خود ستم بر خود عظيمتر وبيشترست .
8120
من اعتبر بتصاريف الزّمان حذر « 2 » غيره .
هر كه عبرت بگيرد از تغيّرات روزگار حذر كند از غير خود ، يعنى از آزار
هامش
( 1 ) در أقرب الموارد گفته : « عدم المال ( كعلم ) عدما ( بسكون الدال ) وعدما ( بفتح الدال ) عدمه فهو عادم والمال معدوم ويقال : ما يعدمنى هذا لامر اى ما يعدوني العدم ( بضمّ العين ) والعدم ( بضمّ العين والدال ) والعدم بفتحتين الفقدان وغلب على فقدان المال والفقر » .
( 2 ) در منتهى الإرب گفته : « حذر منه ( كسمع ) حذرا محرّكة وبالكسر ومحذورة پرهيز كرد وترسيد ، حاذر نعت است از آن » در أقرب الموارد گفته : « حذره كعلم حذرا ( بكسر الحاء وسكون الذال ) وحذرا بفتحتين ومحذورة تحرّز منه » .