تاجر لباس حمّالان ، وبوسيدن كسى زوجه يا كنيز خود را ميانه مردم ، وحكايات مضحكه بسيار كردن ، وأمثال اينها ، وبعضي از علما اين ترك خلاف مروّت را جزو معنى عدالت نمىدانند ومىگويند كه : هر چند اين معنى در گواه شرط است امّا اين جزو معنى عدالت نيست بلكه شرط ديگر است وچنانكه عدالت بايد اين هم بايد وعدالت همان ترك گناه است بتفصيلى كه مذكور شد ] .
دويم - مقابل ظلم وجور است وشايع در عدل كه در پادشاهان وحكّام استعمال كنند اين معنى است يعنى بهيچ وجه ستم وتعدّى نه در ماليّات ونه غير آن بر مردم نكند وگاهى بلكه أكثر أوقات امرى ديگر نيز در آن اعتبار ميكنند وآن اين است كه دادرسى كند وبقدر مقدور نگذارد كه كسى بر كسى ظلم وجورى كند وهرگاه بر ظلم وجور احدى مطّلع شود تدارك وتلافى از آن بكند وحقّ مظلوم را از ظالم بگيرد ، وظاهر است كه عدل بهمه اين معاني كرامت است يعنى سبب گرامى بودن وبرترى مرتبه اين كس گردد ، وهمچنين فيروزيست بخيرات اخروى بلكه دنيوي نيز ، وممكن است نيز خصوصا در معنى دويم كه مراد فيروزى وظفر بر دشمنان وغلبه بر ايشان باشد .
686
العدل اغنى الغناء « 1 »
هامش
( 1 ) در لسان العرب گفته : « قال ابن سيدة : الغنى مقصور ضدّ الفقر ، وإذا فتح مدّ فأمّا قوله« سيغنينى الذي اغناك عنى * فلا فقر يدوم ولا غناء »فانّه يروى بالفتح والكسر ، فمن رواه بالكسر أراد مصدر غانيت ، ومن رواه بالفتح أراد الغنى نفسه ، قال أبو إسحاق :
انما وجهه ولا غناء لانّ الغناء غير خارج عن معنى الغنى قال : وكذلك أنشده من يوثق بعلمه » فيروز آبادي در قاموس گفته : « الغنى كالى التزويج وضد الفقر وإذا فتح مدّ » زبيدى در تاج العروس در شرح « وإذا فتح مد » گفته : ومنه قول الشاعر :سيغنينى الذي اغناك عنى * فلا فقر يدوم ولا غناءسپس كلام ابن سيده را نقل كرده ودر دنبالش گفته « فلا عبره بانكار شيخنا على المصنف في ايراد المفتوح الممدود بمعنى المكسور المقصور » صاحب منتهى الإرب گفته :
« غنى بالكسر توانگرى خلاف فقر ومرد را زن دادن وزن را شوى ، غناء بالفتح ممدودا مثله » .