كيفيّتش را ، چنين فردى عقلا با خبر شدن مردم را خوش ندارد ، اما با اين وصف ، طبعش بدان مايل است و از آن خوشحال مىشود ، ولى همين خوشحالى و ميل طبع نيز نزد او ناخوش است و عقلش از آن كراهت دارد و در اين كار بر نفس خود عيب مىگيرد ، آيا چنين فردى در زمرهء رياكاران است ؟
جواب :
خداوند سبحان بندگان را به اندازهء طاقتشان تكليف فرمود و جلوگيرى شيطان از وسوسه كردن در حد طاقت و وسع بشر نيست كه طبعش را از آن برگرداند و اصلا به سوى شهوات ، تمايل و اشتياق نشان ندهد ، چنين چيزى براى انسان غير مقدور است و به همين خاطر است كه پيامبر اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - به بندگان بشارت عفو داد تا مأيوس نشوند و در تنگنا قرار نگيرند ، به خداوند متعال نزديك گردند و در رحمت واسعهاش طمع ورزند آنجا كه فرمود :
574 - « عفا اللَّه لامّتى عمّا حدّثت به انفسها ما لم تنطق به او تعمل به »
. يعنى : « خداوند سبحان ، خواطر درونى را بر امت من بخشيد ما دام كه آن را به زبان نياورند يا بدان عمل نكنند » .
علّتش هم اين است كه حركت زبان و اعضاى بدن ، تحت قدرت انسان است به خلاف خطورات و توهمات و وسوسههاى قلب ، اين مسألهء روشنى است كه هر عاقلى آن را مىيابد .
بله ، بايد با اين خطورات ذهنى از طريق تفكر در امورى كه بر ضدّ آنهاست مقابله نمود ، بدين نحو كه عواقب كارها را سنجيد و ادلهء عقلى و نقلى را مورد بررسى قرار داد كه اگر اين كار را كرد ، نهايت تكليف خويش را انجام داده است ، چون ابتدائا از طرف شيطان ، توهمات و تخيّلاتى القا مىشود كه انسان را به سوى ريا تحريك مىنمايد و در درجهء بعد ، نفس امّاره بدان ميل نشان مىدهد ، كسى كه اين دو را خوش نداشته باشد ، نشانهء ايمان قلبى اوست .
عدة الداعي ونجاح الساعي (آيين بندگى و نيايش) (فارسى) — صفحة 372
مساهمون: ابن فهد الحلي
ص٣٧٢