ميفرمايد :
سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ
يعنى طولى نكشد كه مايهء بخلشان در قيامت طوق گردنشان گردد ، و نيز هيچ شتردار و گاودار و گوسفند دارى نيست كه زكات بر اغنام او تعلّق گيرد و او نپردازد ، جز اينكه خداوند او را در صحرائى هموار باز دارد ، و پايمال و خرد كند او را در آن زمين هموار هر حيوان سمّدارى بسمّش ، و هر صاحب دندانى بدندانش ، و هيچ باغدارى خرما يا انگور و همچنين هيچ زارعى نيست كه زكات بر محصولش تعلّق گيرد و او از دادن آن امتناع ورزد جز آنكه خداوند در قيامت آن زمين را تا هفتمين طبقهاش در گردن او چون حلقه درآويزد .
شرح : اعمال و رفتار و كردارى كه در اين جهان از انسان بوقوع مىپيوندد همه باقى خواهد ماند هم خود عمل و هم اثرش و هيچ كدام فانى نميشود ، و چون بذر و دانه كه در دامان خاك بسپارند اعمال در اين دستگاه آفرينش باقيست و رفته رفته تحوّل و تغيير مييابد و خود را كامل مىكند و مانند دانه كه در بهار سر از خاك بيرون مىكند و به صورت سبزه و خوشه و سنبله خود را نشان ميدهد آن اعمال نيز در عالم برزخ به صورتى و در روز رستاخيز بچهرهء كاملترى خودنمائى ميكنند و بعنوان پاداش يا كيفر به صاحبش باز ميگردد ، البتّه كارهاى نيك به صورتى زيبا و رفتار زشت به صورتى كريه و منظرهاى هولناك گريبانگير انسان خواهد گشت .
و اين حقيقت از نظر قرآن كريم مسلّم و بدون ترديد است و در بسيارى از آيات گوشزد شده است چنان كه ميفرمايد
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
« 1 » يا
الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ
« 2 » يا
هامش
( 1 ) هر كس باندازهء ذرّهاى عمل خير انجام دهد آن را خواهد ديد و هر كس به اندازه ذرّهاى عمل شرّ بجاى آورد آن را مىبيند .
( 2 ) امروز كه روز قيامت است هر نفسى جزا داده مىشود به همان چه كسب كرده است .