فمن كان ذا جهل بايام حمير * و آثارهم فى الارض فليأت ناعطا « 1 »
خلاصهاش اين است :
هركس به روزگار حمير آگاه نيست ، از يادگارهاى آنان بر روى زمين بىخبر است ، پس به قصر ناعط بيايد و ببيند چه ستونهايى از سنگ مرمر كه از طول نيزه بلندتر است برپاست و چگونه صندليهاى سنگين در اطراف آن چيده شده ، فاصلهء قطعات سنگ به قدرى كم است كه آب در آنها نفوذ نمىكند . . .
همدانى قصيدهاى در لغت سروده و آن را در يك مجلد بزرگ شرح كرده است .
نام اين قصيده الدامغة است . « 2 » وى زيج مشهورى نيز دارد كه به نام زيج الهمدانى مشهور است و اهل يمن را اعتماد بر آن زيج بود . « 3 »
همدانى را علاوه بر اينها ، تأليفات متعدد ديگرى است ، از جمله :
كتاب الجوهرتين . « 4 »
كتاب الحيوان .
كتاب الفرس .
كتاب الايام .
ديوان اشعار ، در شش جلد .
كتاب سرائر الحكمة ( مقصودش در اين كتاب بيان كلياتى از هيئت افلاك و اندازهء حركات ستارگان و توضيح احكام نجوم و بيان اقسام آن است ) .
كتاب القوى .
هامش
( 1 ) - متن كامل اشعار چنين است :يجد عمدا تعلو القنا مرمرية * و كرسى رخام حولها و بلائطا
ملاحكها لا ينفذ الماء بينها * و مبهومة مثل القراح خرائطا
على كرف من تحتها و مصانع * لها بسقوف السطح لبس و عابطا
ترى كل تمثال عليها و صورة ، * سباعا و وحشا فى الصفاح خلائطا
تجانب ما تنفك تنظر قابضا * لاحدى يديه فى الحبال و باسطا
و سرب ظباء قد نهلن لمختف * و غضف ضراء قد تعلقن باسطا
و ذا عقدة بين الجياد مواكبا * و سامى هاد للركاب مواخطا( از كتاب العرب قبل الاسلام جرجى زيدان ، ص 147 ) .
( 2 ) - دامغه به معناى كوبنده است . - م .
( 3 ) - اخبار الحكماء ، ص 113
( 4 ) - تاريخ علم الفلك فى العراق ، ص 231 به نقل از مجلهء اليمامة شمارههاى 2 و 3