9
م
ملا صدرا صدر الدّين محمد بن ابراهيم بن يحياى شيرازى معروف به صدر المتألهين ؟ - 1050 ه ق
صدر الدّين محمد بن ابراهيم بن يحياى شيرازى معروف به ملا صدرا و صدر المتألهين به سال 1050 هجرى در بصره و درحالىكه به حج خانهء خدا مىرفت ، درگذشت . اين اتفاق در دوران شاهعباس دوم صفوى پيش آمد . اين دانشمند عاليمقام بزرگترين فيلسوف اسلام در قرن يازدهم هجرى و بزرگترين حكيم اشراقى مسلك است كه طرق و راههاى فلسفهء اشراق را روشن ساخت و به فلسفهء مشائيان و رواقيان به شدت حمله كرد .
صاحب سلافه او را چنين ستوده است : « در حكمت ، دانشمند دوران بود و كليهء فنون را نيك مىدانست » . و باز او را اينطور معرفى مىكند : « او نخستين مدرس فلسفهء الهى در سه قرن اخير در بلاد اسلامى امامى است ، همچنين آخرين وارث فلسفهء يونان و اسلام و شارع و كاشف اسرار آنهاست » . شخصيت علمى و عظمت شأن و مقام او در نفوس جامعه تا آنجاست كه فلاسفهء پس از او افتخار مىكنند كه اسرار بيانات او را درك كردهاند ، يا از شاگردان بلاواسطه يا معالواسطهء او بودهاند . و جالب توجه است كه استادان فكر و فلسفه ، حتى در زمانهاى اخير ، خود را از شاگردان او معرفى كردهاند .
براى معرفى مقام علمى اين فيلسوف بزرگ همين بس كه حكيم اصولى شيخ محمد حسين اصفهانى ( 1296 ه / 1361 ه ) مىگفت : « اگر مىدانستم كسى هست كه اسرار اسفار ملا صدرا را مىفهمد بار سفر مىبستم و به منظور شاگردى نزد او مىرفتم گرچه در كشورهاى بسيار دور باشد » .