اما آراء او در عقل و نفس بهطور كلى از يونانيان است و از افكار آنان بالاتر نمىرود و معلوم است كه كندى به آراء آنها معتقد بوده و تحت تأثير افكار آنها قرار گرفته ، مخصوصا آراء ارسطو را بيش از هر فيلسوف ديگرى مورد توجه قرار داده است . مثلا در رسالهء نفس خود خلاصهء رأى ارسطو و افلاطون و ساير فلاسفه را بيان مىكند و مىگويد .
« نفس بسيط داراى برترى و كمال است و جوهر و ذات آن گرانقدر و از ذات بارى تعالى است ، مثل نور خورشيد كه از خورشيد است و مىگويد : روح از جسم جدا و مباين آن است و جوهرش الهى و روحانى است » « 1 » و مىگويد : اگر روح از بدن جدا شد تمام حقايق بر او كشف مىشود ، و به عالم هميشگى يا عالم عقل يا عالم حق مىرود ، سپس مطالب و آراء خود را مستند به آراء ارسطو و افلاطون و فيثاغورس مىكند « 2 » و در باب عقل و رسائل خود آراء ستودگان قدماى يونانيان را نقل كرده و ارسطو را از بزرگترين صاحبان اين نظر مىداند ، و آنكه حاصل گفتار افلاطون همان گفتار شاگرد او ارسطو است . و مىگويد :
« رأى ارسطاطاليس در عقل اين است كه عقل بر چهار قسم است : اول عقل موجود ابدى ، دوم عقل بالقوه كه نفس است ، سوم عقلى كه از نفس خارج شده و از قوه به فعل درآمده ، چهارم عقلى است كه آن را عقل دوم مىناميم » . « 3 » سپس آنها را معنى و تفسير مىكند و شايد رسالهء او در عقل و نفس و آنچه متعلق به آنهاست و نشان مىدهد كه كندى تحت تأثير آراء ارسطو رفته است ، سبب شده كه بعضى از شارحان احوال كندى بگويند كه كندى در تأليف خود تابع ارسطو است ، « 4 » ولى اطلاق اين حكم در تأليفات كندى با واقع و حقيقت انطباق ندارد گرچه در بعضى از آنها چنين است .
تأليفات و آثار كندى
كندى آثار بسيارى از خود به جاى گذاشته است و تأليفات متعددى در معارف و علوم مختلف دارد كه از تبحر او در فنون حكمت يونان و ايران و هند حكايت مىكند و باز نشان مىدهد كه آثار علمى و وجودى او در حد اعلى بوده و كتابهاى او خود كتابخانهء بزرگى است كه شامل تمام علوم در رشتههاى مختلف است و فهرست آنها چند صفحه را پر مىكند ؛ به طورى كه پيشتر گفتيم بعضى ، آنها را 265 كتاب و رساله اعلام كردهاند . ما در اينجا قسمتى از آنها را نقل مىكنيم تا ثمرهء وجودى و علمى او را نشان داده باشيم و مشرب
هامش
( 1 ) - رسالهء جواهر خمسه ، ج 1 ، ص 273
( 2 ) - همان كتاب ، ج 1 ، صص 274 ، 278
( 3 ) - همان كتاب ، ج 1 ، ص 353 - 354
( 4 ) - عيون الانباء ، ج 2 ، ص 179